Działanie FENX.01.05 Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury

EFRR/FS.CP2.VII – Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich, oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia

073 – Rewaloryzacja obszarów przemysłowych i rekultywacja skażonych gruntów,

074 – Rewaloryzacja obszarów przemysłowych i rekultywacja skażonych gruntów zgodnie z kryteriami efektywności,

077 – Działania mające na celu poprawę jakości powietrza i ograniczenie hałasu,

078 – Ochrona, regeneracja i zrównoważone wykorzystanie obszarów Natura 2000,

079 – Ochrona przyrody i różnorodności biologicznej, dziedzictwo naturalne i zasoby naturalne, zielona i niebieska infrastruktura

W ramach działania przewidziano finansowanie następujących typów projektów:

• Ochrona in-situ lub ex-situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych
  
  Ochrona czynna gatunków roślin, zwierząt, grzybów i siedlisk przyrodniczych w oparciu o zatwierdzone dokumenty planistyczne dla obszarów Natura 2000, parków narodowych i rezerwatów przyrody (jeśli pokrywają się częściowo lub całkowicie z obszarem N2000). Kompleksowa, ponadregionalna ochrona gatunkowa (populacji zasiedlających obszary N2000 i siedliska poza nimi). Promowane będą m.in. projekty dedykowane ochronie gatunków i siedlisk będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, przygotowanych przez Polskę zgodnie z postanowieniami art. 17.1 Dyrektywy Siedliskowej, Dyrektywy Ptasiej, najnowszych opracowań: Polskiej Czerwonej Księgi Roślin i Zwierząt lub Czerwonej Listy gatunków. Wsparciem objęte będą też gatunki i siedliska przyrodnicze, które wymagają utrzymania właściwego stanu ochrony lub stabilnego trendu stanu ochrony lub liczebności populacji. Finansowanie też ochrony gatunków ex-situ.
  Wydatki na elementy uzupełniające działania i wskazane dla innych typów projektów – łącznie do 15% wydatków kwalifikowalnych.
  Beneficjenci: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 21
• Opracowanie dokumentów planistycznych dla obszarów chronionych.
  
  Przygotowanie lub aktualizacja dokumentów planistycznych parków narodowych, obszarów N2000 i rezerwatów przyrody (jeśli pokrywają się częściowo lub całkowicie z obszarem N2000 i istnieje konieczność ustanowienia dla nich odrębnych dokumentów) oraz wymagane działania towarzyszące.
  Beneficjenci: 1, 3, 4, 10.
• Zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych.
  
  Projekty zwalczania IGO, służące zahamowaniu presji na rodzime gatunki i siedliska.
  Wsparcie będzie ograniczone do działań wynikających z ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych oraz do działań wynikających z ustawy z dnia 4 listopada 2022 o Centralnym Azylu dla Zwierząt. Wspierane będą projekty kompleksowego zarządzania IGO, w tym aktualizujące wiedzę o tych gatunkach i sposobach ich eliminacji, kontroli lub izolacji, w szczególności gatunków należących do IGO stwarzających zagrożenie dla UE lub Polski oraz przedsięwzięcia wdrażające Plan działań dotyczący priorytetowych dróg przenoszenia IGO stwarzających zagrożenie dla UE lub Polski.
  Beneficjenci: 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 20
• Rozwój zdolności i usprawnienie zarządzania obszarami chronionymi.
  
  Projekty służące poprawie zdolności parków narodowych oraz podmiotów zarządzających obszarami N2000 do zarządzania tymi obszarami m.in. w zakresie:
  • rozwoju infrastruktury geoinformacyjnej, cyfryzacji zasobów oraz ich przetwarzania i interpretacji, wykorzystania technik teledetekcyjnych, monitoringowych i inwentaryzacyjnych, a także doposażenia w sprzęt komputerowy, zakup bezzałogowych statków, specjalistycznego oprogramowania, pozyskania danych przestrzennych oraz szkoleń,
  • ochrony terenów cennych przyrodniczo poprzez wykup nieruchomości gruntowych, ograniczenie antropopresji i kanalizację ruchu turystycznego – budowa małej infrastruktury, utrzymanie i wyznaczanie szlaków turystycznych i ścieżek edukacyjnych, wieże widokowe nie kolidujące z ochroną krajobrazu, pomosty, szlabany, tablice edukacyjno-informacyjne etc.,
  • infrastruktury bezpośrednio służącej edukacji: budowy, rozbudowy lub modernizacji bazy edukacyjnej PN w celu prowadzenia działalności dydaktycznej,
    Beneficjenci: 1, 2, 3, 4,7,10,11, 21
• a) Zielona i niebieska infrastruktura wraz ze stosownym zapleczem
  
  Kompleksowe projekty poprawy systemu przyrodniczego, w tym różnorodności biologicznej, m.in. korytarze ekologiczne, strefy buforowe, obszary węzłowe jak lasy, łąki, zadrzewienia, zakrzewienia, ekosystemy wodne i od wód zależne; przepławki i przejścia dla zwierząt, zieleń miejska dobrana do miejscowych warunków, rodzima różnorodna, w tym owocowa i miododajna, starodrzew, rozwiązania rozwoju zieleni oparte na przyrodzie z użyciem wody opadowej. Obowiązkowe są infrastruktura edukacji przyrodniczej i kompensacja areału zieleni lub wody zajętego do innych celów niż przyrodnicze, nie mniejszym nowym areałem zieleni lub wody. Dofinansowanie infrastruktury ww. innych celów nie może przekroczyć 15% kosztów kwalifikowalnych.
  Beneficjenci: 3, 6, 9, 11, 17, 18
  • b) Zielona i niebieska infrastruktura wraz ze stosownym zapleczem – „odbetonowanie” terenów miejskich.
    Samodzielne projekty na terenach miejskich obejmujące rozszczelnienie powierzchni nieprzepuszczalnych – usuwanie betonowych, asfaltowych i innych powierzchniowych uszczelnień gruntu, a także wymiana gruntów, które stały się nieprzepuszczalne w wyniku chemicznego zasklepienia oraz wymiana lub spulchnienie gruntów zagęszczonych) i przywrócenie na tych powierzchniach wegetacji na gruncie, w wyniku czego powstaną tereny zagospodarowane zielenią, w tym z udziałem niebieskiej infrastruktury, sprzyjające zachowaniu i ochronie różnorodności biologicznej.
    Beneficjenci: 6, 17
• Monitoring przyrody, powietrza i hałasu
  
  Kompleksowe działania mające na celu m.in. doposażenie, modernizację, promocję i wzmocnienie monitoringu przyrody, powietrza oraz hałasu. Wspierane będą zadania inwestycyjne i nieinwestycyjne obejmujące m.in. zakup specjalistycznych urządzeń pomiarowych wraz z niezbędnym wyposażeniem i materiałami eksploatacynymi, sprzętu pomiarowo-analityczno-badawczego oraz mobilnych labolatoriów.
  Beneficjenci: 1, 2, 4, 7, 10, 19, 21.
• a) Rekultywacja i remediacja terenów zdegradowanych działalnością gospodarczą;
  
  Projekty dotyczące rekultywacji i remediacji terenów zanieczyszczonych i zdegradowanych. W sytuacji, gdy ze względu na poziom zanieczyszczenia lub względy związane z ładem przestrzennym i zrównoważonym rozwojem wskazujące, iż uzasadnione będzie zagospodarowanie terenu na cele gospodarcze, dopuszcza się wykorzystanie terenu po realizacji projektu na potrzeby działalności gospodarczej, która wnosi istotny wkład w realizację co najmniej jednego celu środowiskowego w rozumieniu Rozporządzenia Taksonomii. Wsparcie może być udzielone wyłącznie w przypadkach, gdy podmiot odpowiedzialny za degradację terenu czy też składowanie lub gromadzenie odpadów nie może być zidentyfikowany lub nie może zostać obarczony odpowiedzialnością za sfinansowanie remediacji lub rekultywacji zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”. Finansowane będą działania związane z analizami degradacji i zanieczyszczenia oraz poprawy stanu środowiska na danym terenie.
  Beneficjenci: 2, 3, 6, 11, 17
  • b) Usuwanie niewłaściwie składowanych lub magazynowanych odpadów oraz wywołanego przez nie zagrożenia dla ludzi lub środowiska
    Projekty dot. usuwania i zagospodarowania niewłaściwie składowanych lub magazynowanych odpadów stwarzających zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi lub stanu środowiska, podejmowane jako zadanie publiczne przez organy publiczne zgodnie z art. 26a ustawy o odpadach. Wsparcie obejmuje tereny będące własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego (w tym również tereny Skarbu Państwa będące w wieczystym użytkowaniu j.s.t.), na których występują odpady niebezpieczne lub łącznie odpady niebezpieczne i odpady inne niż niebezpieczne. Po usunięciu odpadów, z uwzględnieniem założeń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla lokalizacji, wskazane jest doprowadzenie powierzchni ziemi, obiektów lub akwenów, poprzez rekultywację lub remediację, do stanu umożliwiającego wykorzystanie tych miejsc na cele przyrodnicze, publiczne, społeczne lub gospodarcze (w ostatnim wymienionym przypadku – wnoszące istotny wkład w realizację co najmniej jednego celu środowiskowego w rozumieniu Rozporządzenia Taksonomii). Projekty będą wspierane z zachowaniem zasady „zanieczyszczający płaci”, tj. kiedy posiadacz odpadów lub inny podmiot zobowiązany do usunięcia odpadów nie może zostać zidentyfikowany lub nie można wszcząć wobec niego postępowania egzekucyjnego lub egzekucja okazała się bezskuteczna, lub w przypadkach wynikających z konieczności zastosowania art. 26a ustawy o odpadach, tj. potwierdzono zagrożenie dla zdrowia ludzi lub możliwość zaistnienia nieodwracalnych szkód w środowisku oraz konieczne jest niezwłoczne podjęcie tych działań. W przypadku trwających działań mających na celu identyfikację/pociągnięcie do odpowiedzialności prawnej i finansowej podmiotu odpowiedzialnego za gospodarowanie odpadami lub uzyskanie w przyszłości informacji pozwalających na jego identyfikację, beneficjent jest zobowiązany do podjęcia wszelkich działań mających na celu realizację zasady „zanieczyszczający płaci”, a jeśli będą one skuteczne, do rozliczenia uzyskanego wsparcia zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie.
    Beneficjenci: 2, 5, 6, 13, 17
• Edukacja w zakresie ochrony przyrody.
  
  Samodzielne projekty ukierunkowane na poprawę wiedzy i świadomości społeczeństwa na temat celów i zasad ochrony przyrody oraz wpływu zanieczyszczeń na stan środowiska i zdrowie ludzi. Osiągnięciu tego celu będzie służyło wykorzystanie różnorodnych form i środków przekazu oraz nowoczesnych narzędzi informacyjno-komunikacyjnych i materiałów edukacyjnych.
  Beneficjenci: 2, 3, 4, 7, 8, 9, 20
  

Sposób wyboru projektów:

• konkurencyjny: typy projektów 1, 3, 4, 5a, 5b, 7a, 8
• niekonkurencyjny: typy projektów 1, 2, 3, 4, 5a, 6, 7a, 7b, 8