Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia – Wielkopolskie

Zakres interwencji będzie obejmować w szczególności:

• Poprawę efektywności zarządzania zasobami przyrody podlegającymi prawnej ochronie w ramach opracowania i wdrażania dokumentów planistycznych oraz strategicznych
• Działania wspierające zachowanie lub przywracanie do właściwego stanu siedlisk przyrodniczych i ekosystemów oraz populacji zagrożonych gatunków, w tym uwzględniające utrzymanie i odbudowę funkcji ekosystemów
• Kompleksowe działania na rzecz remediacji terenów zanieczyszczonych oraz rekultywacji terenów zdegradowanych działalnością gospodarczą
• Projekty ograniczające antropopresję w zakresie ukierunkowania ruchu turystycznego na obszarach cennych przyrodniczo podlegających ochronie
• Realizację kompleksowych działań informacyjno-edukacyjnych w zakresie ochrony przyrody, środowiska oraz klimatu
• Interwencje przyczyniające się do zmniejszenia zanieczyszczeń powietrza, w tym w ramach rozwoju zielono-niebieskiej infrastruktury w środowisku miejskim
• Usuwanie azbestu.

Wspierane będą działania wdrażające dokumenty strategiczne i planistyczne oraz służące opracowaniu lub aktualizacji dokumentów planistycznych dla obszarów chronionych w ramach ograniczonego zakresu parków krajobrazowych, rezerwatów przyrody i obszarów Natura 2000. Wsparcie otrzymają
projekty międzysektorowe w zakresie ochrony środowiska zakładające partnerską współpracę i wymianę doświadczeń między podmiotami. Efektem działań będzie poprawa zarządzania obszarami o wysokich walorach przyrodniczych, waloryzacja i ocena ryzyka środowiskowego.

Wsparcie bioróżnorodności obejmie ochronę i przywracanie właściwego stanu siedlisk przyrodniczych i ekosystemów oraz populacji zagrożonych gatunków na podlegających ochronie obszarach cennych przyrodniczo oraz poza nimi. Interwencja zapewni właściwe warunki funkcjonowania rodzimej
fauny i flory w wyniku m.in. utworzenia centrów ochrony i rozwoju bioróżnorodności (np. banki genowe, (eko)parki, ogrody botaniczne), ochrony populacji owadów zapylających, wdrażania zintegrowanych sieci siedlisk dla zapewnienia ich spójności ekologicznej, monitorowania i kontroli rozprzestrzeniania się gatunków inwazyjnych oraz opracowania skutecznych i niegroźnych dla środowiska metod ich zwalczania). Ponadto zakres wsparcia obejmie m.in. przywracanie naturalnych reżimów hydrologicznych, tj. obszarów podmokłych, torfowisk, bagien, oczek i zadrzewień śródpolnych, a także będzie uzupełnieniem w stosunku do działań podejmowanych na rzecz retencjonowania w ramach rozwoju zielono-niebieskiej infrastruktury. Podjęte działania przyczynią się do rozwoju funkcji usług dla gospodarki i człowieka przy zapewnieniu optymalnych warunków rozwoju ekosystemów.

Zakłada się wsparcie inwestycji na rzecz remediacji (w tym dekontaminacji) i rekultywacji terenów zanieczyszczonych, a także rekultywacji terenów zdegradowanych, w tym nielegalnych składowisk odpadów. Efektem będzie przekształcenie ich funkcjonalności przede wszystkim na cele przyrodnicze (m.in. zalesianie, ochrona różnorodności biologicznej, produkcja żywności) oraz społeczne (m.in. działalność społeczna, rekreacja i kultura), a w przypadku poziomu skażenia uniemożliwiającego taki sposób zagospodarowania, dopuszcza się przeznaczenie terenów na działalność gospodarczą wnoszącą istotny wkład w realizację co najmniej jednego celu środowiskowego w rozumieniu Rozporządzenia w sprawie Taksonomii. W związku z pełnieniem przez obszary o wysokich walorach przyrodniczych funkcji turystyczno-rekreacyjnych będą realizowane działania ograniczające negatywny wpływ człowieka na środowisko przyrodnicze w ramach rozwoju m.in. infrastruktury kanalizującej ruch turystyczny. Na wsparcie projektów infrastrukturalnych niezwiązanych bezpośrednio z ochroną siedlisk i gatunków chronionych, takich jak ośrodki, centra ochrony bioróżnorodności, banki genowe oraz infrastruktura związana z kanalizowaniem ruchu turystycznego zostanie przekazane maksymalnie 30% alokacji przeznaczonej na ten cel. Wsparcie infrastruktury turystycznej na obszarach chronionych będzie ograniczone do inwestycji, których głównym celem będzie ochrona środowiska naturalnego poprzez skanalizowanie ruchu turystycznego oraz ograniczenie degradacji środowiska przyrodniczego w miejscach przemieszczania się i wypoczynku osób odwiedzających. Koszty parkingów oraz dróg dojazdowych nie będą kwalifikowane, chyba że potrzeba ich budowy wynika z zapisów planu ochrony dla danego obszaru lub konieczności ograniczenia presji ze strony ruchu turystycznego na ten obszar i uzyskano potwierdzenie organu sprawującego nadzór nad obszarem. Ww. wydatki będą stanowić wyłącznie element projektu i będą ograniczone do 20%.

Interwencja obejmie wzrost efektywności działalności informacyjno-edukacyjnej m.in. w ramach warsztatów, szkoleń i zajęć praktycznych, ścieżek edukacyjnych, wydarzeń edukacyjnych i konkursów, w tym rozwoju miejsc edukacji ekologicznej w wyniku ich sukcesywnej budowy, przebudowy i doposażenia. Działania te będą prowadzone zwłaszcza w odniesieniu do roli i potrzeb ochrony różnorodności biologicznej, zasobów naturalnych i funkcji ekosystemów, a także zrównoważonego korzystania ze środowiska oraz adaptacji do zmian klimatu. Realizacja wsparcia przyczyni się do skutecznego
osiągania jakościowych celów środowiskowych przez poprawę poziomu świadomości ekologicznej obejmującej praktyczną wiedzę i umiejętności w celu wykazywania proekologicznych motywacji do zmiany postaw i codziennych zachowań mieszkańców regionu.

Wyzwaniem dla regionu jest także niezadawalająca jakość powietrza atmosferycznego w wyniku emitowanych do atmosfery zanieczyszczeń pyłowych i gazowych, w szczególności pyłów zawieszonych (PM2,5 i PM10) oraz wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, zwłaszcza pod postacią rakotwórczego benzo(a)pirenu. W celu przeciwdziałania ww. zjawiskom podejmowane będą inwestycje w rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury na terenach zurbanizowanych, która przyczyni się do efektywnej absorpcji i rozpraszania pyłów, a także gazów i hałasu. Działania te będą realizowane w postaci utworzenia i rozwoju trwałych użytków zielonych o właściwościach retencyjnych m.in. parków miejskich, niskiej zieleni i zadrzewień, zielonych ścian i dachów budynków, zielonych przystanków i torowisk oraz otwartych zielonych przestrzeni. Uzupełniająco, zaprogramowany katalog działań obejmie wsparcie realizacji wojewódzkich programów ochrony powietrza oraz uchwał antysmogowych w ramach wyżej wymienionego zakresu wsparcia działalności informacyjno-edukacyjnej. Efektami podjętych działań będą m.in. spadek temperatury w miastach i wzrost retencji wodnej przyczyniające się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia oraz ograniczania skutków podtopień i powodzi oraz susz w miastach, redukcja poziomu występujących w powietrzu zanieczyszczeń i alergenów, obniżenie poziomu hałasu, polepszenie estetyki przestrzeni, a także poprawa interakcji społecznych, wzrost aktywności fizycznej mieszkańców.

W ramach redukcji wszelkich form zanieczyszczeń na rzecz środowiska wolnego od toksyn, zakresem interwencji objęte zostanie oczyszczanie terenu z odpadów zawierających azbest. Kwalifikowalne będą wydatki w zakresie ich usuwania z budynków publicznych lub prywatnych, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Dla zapewnienia kompleksowości projektu, możliwe będzie uwzględnienie w ramach projektu wydatków odtworzeniowych, związanych ze zwiększeniem efektywności energetycznej budynku, przy czym nie mogą one stanowić więcej niż 30% kosztów kwalifikowalnych projektu.

Preferowane będą projekty w ramach których zintegrowano adaptacyjność do zmian klimatu, a także przeciwdziałanie skutkom jego zmian i sprzyjające neutralności klimatycznej, w tym w zakresie zielono niebieskiej infrastruktury, zieleni miejskiej, efektywności energetycznej, a także wykorzystania energii z odnawialnych źródeł.

Wspierane działania zostały ocenione jako zgodne z zasadą „nie czyń znaczących szkód” (Do No Significant Harm).
Podjęte działania będą koncentrować się na ochronie i odbudowie bioróżnorodności i ekosystemów zgodnie z założeniami koncepcji projektowania uniwersalnego celem kształtowania optymalnej funkcjonalności i dostępności inwestycji dla wszystkich ich użytkowników. Ponadto powinny być zgodne z dyrektywami „ptasią”, siedliskową i ramową dyrektywą wodną, a także Unijną strategią na rzecz bioróżnorodności z perspektywą do 2030 r. Zakłada się, że opomiarowaniu (badaniu) podlegać będzie poziom bioróżnorodności oraz szczegółowe wskaźniki (cele) w tym zakresie na obszarze Wlkp.

Możliwe jest zastosowanie tzw. cross-financingu, jeśli znajdzie to uzasadnienie ze względu na specyfikę wsparcia.