Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich, oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia
Powiązane rodzaje działań
Planowane są następujące typy projektów:
Rodzaje działań zostały ocenione jako zgodne z zasadą DNSH. Charakter działań wskazuje, że nie będą miały negatywnego wpływu na środowisko. Zgodnie z dokumentami strategicznymi i zidentyfikowanymi potrzebami WM konieczne jest umocnienie systemu ochrony przyrody, w tym usprawnienie zarządzania siecią Natura 2000. Wspierane będą działania wynikające z dokumentów o charakterze strategicznym, w szczególności z USB 2030 i PAF. Kontynuacja procesu planowania zadań ochronnych i tworzenia planów ochrony dla wymagających tego form ochrony przyrody wiązać się będzie m.in. z aktualizacją planów ochrony parków krajobrazowych oraz realizacją założonych w planach celów, dotyczących ochrony przyrody.
W ramach typu projektu: Aktualizacja planów ochrony parków krajobrazowych wsparciem będą objęte prace nad dokumentami planistycznymi. Aktualizacja dokumentu poprzedzona będzie opracowaniem stanu i koncepcji ochrony zasobów, wskazaniem zadań ochronnych, ich zakresu i lokalizacji. Zakres prac będzie obejmował również zebranie niezbędnego materiału i opracowań oraz wykonanie szeregu ekspertyz związanych z inwentaryzacją zasobów. Dokonanie identyfikacji zagrożeń i zagadnień problemowych, scharakteryzowanie oceny uwarunkowań społecznych i gospodarczych, a także analiza skuteczności dotychczasowych sposobów ochrony, to działania niezbędne do przygotowania aktualizacji planów. Priorytetem będą plany działań ochronnych dla obszarów Natura 2000.
W ramach typu projektu: Ochrona różnorodności biologicznej poprzez realizację planów ochrony parków krajobrazowych wdrażane będą plany ochrony parków krajobrazowych. Finansowane będą działania skierowane na: ochronę zasobów przyrodniczych, kontynuowanie wsparcia ochrony wybranych gatunków i siedlisk, przede wszystkim w parkach krajobrazowych i ich otulinach, w rezerwatach przyrody, na obszarach Natura 2000 oraz innych formach ochrony przyrody. Priorytetem będzie wdrożenie działań zawartych w planach zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000. Realizacja planów ochrony obejmować będzie również tworzenie centrów bioróżnorodności i edukacji ekologicznej, wykonywanie zabiegów ochrony czynnej siedlisk przyrodniczych i gatunków objętych ochroną oraz inwentaryzację i monitoring obszarów chronionych, w celu zachowania i zwiększenia różnorodności biologicznej. Działania będą miały na celu odtwarzanie ekosystemów, w tym ekosystemów podmokłych, siedlisk wodnych (mokradła, torfowiska, łęgi, moczary, łąki i pastwiska).
Interwencje związane będą również z udostępnianiem parków dla celów rekreacyjnych, edukacyjnych i wypoczynkowych. Infrastruktura turystyczna będzie uwzględniała zmniejszanie negatywnego oddziaływania na zasoby przyrodnicze, krajobrazowe i kulturowe. Inwestycje mające na celu ograniczenie antropopresji urbanistycznej i promowanie zrównoważonego rozwoju turystyki na obszarach cennych przyrodniczo, będą służyły ochronie środowiska naturalnego, poprzez ukierunkowanie ruchu turystycznego oraz zapewnienie ograniczenia degradacji środowiska przyrodniczego w miejscach przemieszczania się i wypoczynku osób zwiedzających. Inwestycje, które nie przyczyniają się bezpośrednio do ochrony, odbudowy i zrównoważonego zarządzania obszarami chronionymi, takie jak parkingi i drogi dojazdowe, nie będą kwalifikowalne, chyba że potrzeba ich budowy wynika z zapisów planu ochrony dla danego obszaru chronionego lub z konieczności ograniczenia presji ze strony ruchu turystycznego na ten obszar i uzyskano potwierdzenie organu sprawującego nadzór nad obszarem. Ww. wydatki będą stanowić wyłącznie element projektu i będą ograniczone do 20%.
W ramach typu projektu: Ochrona różnorodności biologicznej i rodzimych gatunków roślinnych i zwierzęcych na terenach miejskich i pozamiejskich, w tym w szczególności na obszarach Natura 2000, priorytetowe działania będą prowadzić do przywracania utraconej różnorodności biologicznej, tworzyć centra ochrony rodzimych gatunków roślinnych i zwierzęcych na obszarach miejskich i pozamiejskich, tworzyć warunki rozwoju i rozmnażania dla fauny i flory (arboreta, parki miejskie, ogrody botaniczne, eko-parki, ośrodki rehabilitacji, banki genowe). Główne cele jakie będą realizowane to zapewnienie warunków do wzrostu liczebności populacji rzadkich, ginących, zagrożonych i innych cennych przyrodniczo gatunków oraz ograniczenie rozprzestrzeniania się populacji gatunków obcego geograficznie pochodzenia, w tym roślin inwazyjnych, szczególnie zagrażających gatunkom rodzimym. Planowane są również takie działania jak zakładanie łąk kwietnych, stanowiących pokarm dla naturalnych zapylaczy czy zazielenianie prowadzące do odtworzenia różnorodności biologicznej odmian drzew, krzewów, roślinności, które naturalnie występuje na Mazowszu, odmian przystosowanych do warunków lokalnych, a jednocześnie asymilujących duże ilości CO2. Wsparcie zielonej infrastruktury stanowiącej sieć wysokiej jakości naturalnych i seminaturalnych obszarów, będzie planowana, projektowana i zarządzana, w celu dostarczenia szerokiego wachlarza usług ekosystemowych oraz ochrony różnorodności biologicznej.
W celu skutecznej ochrony przyrody realizowane będą, jako element uzupełniający dla powyższych operacji, kampanie edukacyjno-informacyjne. Kształtowanie świadomości ekologicznej, przekazywanie wiedzy i promowanie w społeczeństwie ekologicznych postaw i zachowań oraz tworzenie warunków do aktywnego korzystania z jej zasobów, bez szkody dla środowiska jest niezbędne do osiągnięcia zamierzonych celów w tym obszarze.
Wsparcie dla projektów infrastrukturalnych, które nie są związane bezpośrednio z ochroną gatunków i siedlisk (tj. centra bioróżnorodności i infrastruktura związana z kanalizacją ruchu turystycznego), wyniesie maksymalnie 30% alokacji na ten cel.
W ramach typu projektu: Usuwanie miejsc nielegalnego nagromadzenia odpadów wsparcie obejmie likwidację tzw. „dzikich wysypisk” oraz zagospodarowanie terenu zdegradowanego poprzez usuwanie zagrożenia ze strony porzuconych, niewłaściwie składowanych lub magazynowanych odpadów, rekultywację i remediację zanieczyszczonego terenu. Celem działania będzie przywrócenie wartości użytkowej terenu, w szczególności funkcjonalności przyrodniczej i potencjału rozwojowego. Wsparcie będzie udzielane na inwestycje, które mają zapewnić ograniczenie degradacji środowiska przyrodniczego i będą prowadzić m.in. do odtworzenia lub rozwoju nowych terenów zielonych, zielonej infrastruktury, a także terenów spełniających funkcje przyrodnicze, społeczne czy publiczne. Wsparcie może być udzielone w przypadkach, gdy podmiot odpowiedzialny za degradację terenu czy też nielegalne składowanie odpadów nie może być zidentyfikowany lub nie może zostać obarczony odpowiedzialnością za sfinansowanie remediacji lub rekultywacji zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”.
Z uwagi na charakter planowanych działań oraz typ beneficjenta formą wsparcia będzie dotacja. Nie przewiduje się wykorzystania instrumentów finansowych ze względu na nieopłacalność i nierentowność realizowanych projektów. Preferowane jest wsparcie z wykorzystaniem form bezzwrotnych ze względu na swój usługowy charakter. Przedsięwzięcia nie generują zysków, mają na celu poprawę dostępu do usług i realizację określonych celów polityki. Projekty obarczone są wysokim ryzykiem inwestycyjnym, mają na celu interes przyrodniczy i społeczny. Forma dotacji będzie stanowić efekt zachęty dla inwestycji realizowanych w celu poprawy stanu środowiska naturalnego, jego ochrony i zachowania walorów środowiskowych.
Zazielenianie oraz poprawa funkcjonowania ekosystemów wraz z działaniami z zakresu edukacji ekologicznej wpłyną pozytywnie na środowisko, zdrowie i długość życia mieszkańców, będą sprzyjać tworzeniu zielonych miejsc, bezpiecznych i ogólnie dostępnych dla mieszkańców, a także sprzyjać tworzeniu przestrzeni publicznej zachowującej funkcje przyrodnicze i poprawiających jakość życia. Zastosowany standard dostępności: architektoniczny, cyfrowy, informacyjno-promocyjny i szkoleniowy będzie odpowiadał na potrzeby wszystkich grup odbiorców w tym osób starszych, osób z niepełnosprawnościami, z ograniczoną możliwością poruszania się, opiekunów z dziećmi czy osobami zależnymi. Równe traktowanie oraz przejrzystość zasad będzie się wyrażać w jednakowym dostępie do m.in. informacji, usług i infrastruktury Pozytywny wpływ na zasadę dostępności dla osób z niepełnosprawnościami będzie kryterium dostępu warunkującym otrzymanie dofinansowania. Wsparcie w ramach programu będzie udzielane wyłącznie projektom i beneficjentom, którzy przestrzegają przepisów antydyskryminacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 3 rozporządzenia ogólnego. W przypadku, gdy beneficjentem będzie JST (lub podmiot przez nią kontrolowany lub od niej zależny), która podjęła jakiekolwiek działania dyskryminujące, sprzeczne z zasadami, o których mowa w art. 9 ust. 3 rozporządzenia ogólnego wsparcie w ramach programu nie może być udzielone.
Planowane interwencje będą realizowane na obszarze całego WM z uwzględnieniem podziału na RMR oraz RWS. Preferencje mogą mieć projekty zlokalizowane w średnich i małych miastach, w szczególności zagrożonych utratą funkcji gospodarczych i społecznych. Priorytety mogą być też skierowane do projektów zlokalizowanych w OSI wyznaczonych w KSRR i wynikających ze SR WM 2030+. Przewiduje się preferencje dla przedsięwzięć w ramach MSIT oraz wynikających z GPR.
WM podejmuje współpracę w ramach programu Interreg: Europa, Europa Środkowa oraz Region Morza Bałtyckiego Działania podejmowane w ramach CS 2(vii) są spójne z założeniami SUERMB i w sposób pośredni wpisują się w ograniczanie stosowania i oddziaływania substancji niebezpiecznych oraz obszar tematyczny związany z ochroną różnorodności biologicznej. Regionami partnerskimi z którymi WM ma podpisane porozumienia o współpracy w obszarze ochrony środowiska to regiony z takich krajów UE jak: Belgia, Niemcy, Chorwacja, Finlandia, Słowacja oraz spoza UE Ukraina, natomiast w obszarze gospodarki odpadami to regiony z takich krajów UE jak: Szwecja, Francja i Włochy. WM przewiduje również poszukiwanie nowych partnerów oraz wzajemne konsultacje i zacieśnianie współpracy z obecnymi partnerami w celu wymiany wiedzy, doświadczeń oraz dobrych praktyk, a także zachęcanie regionalnych partnerów do merytorycznej współpracy w zakresie odtworzenia różnorodności biologicznej. Projekty uczestników i podmiotów zaangażowanych we współpracę międzyregionalną lub międzynarodową będą dodatkowo premiowane.
Nie planuje się wykorzystania instrumentów finansowych.
| Priorytet | Cel szczegółowy | Fundusz | Kategoria regionu | Nr identyfikacyjny | Wskaźnik | Jednostka miary | Cel pośredni (2024) | Cel pośredni (2024) |
| II | 2(vii) | EFRR | Lepiej rozwinięte | RCO036 | Zielona infrastruktura objęta wsparciem do celów innych niż przystosowanie się do zmian klimatu | ha | 0 | 6 |
| II | 2(vii) | EFRR | Słabiej rozwinięte | RCO036 | Zielona infrastruktura objęta wsparciem do celów innych niż przystosowanie się do zmian klimatu | ha | 0 | 13 |
| Priorytet | Cel szczegółowy | Fundusz | Kategoria regionu | Nr identyfikacyjny | Wskaźnik | Jednostka miary | Wartość bazowa lub wartość odniesienia | Rok odniesienia | Cel końcowy (2029) | Źródło danych | Uwagi |
| II | 2(vii) | EFRR | Lepiej rozwinięte | RCR095 | Ludność mająca dostęp do nowej lub udoskonalonej zielonej infrastruktury | osoby | 0 | 2021 | 29 000 | SL2021 | nie dotyczy |
| II | 2(vii) | EFRR | Słabiej rozwinięte | RCR095 | Ludność mająca dostęp do nowej lub udoskonalonej zielonej infrastruktury | osoby | 0 | 2021 | 62 000 | SL2021 | nie dotyczy |
| Nr priorytetu | Fundusz | Kategoria regionu | Cel szczegółowy | Kod | Kwota (EUR) |
| II | EFRR | Lepiej rozwinięte | 2(vii) | Rewaloryzacja obszarów przemysłowych i rekultywacja skażonych gruntów | 1 000 000 |
| II | EFRR | Lepiej rozwinięte | 2(vii) | Rewaloryzacja obszarów przemysłowych i rekultywacja skażonych gruntów zgodnie z kryteriami efektywności | 1 100 000 |
| II | EFRR | Lepiej rozwinięte | 2(vii) | Ochrona, regeneracja i zrównoważone wykorzystanie obszarów Natura 2000 | 1 830 000 |
| II | EFRR | Lepiej rozwinięte | 2(vii) | Ochrona przyrody i różnorodności biologicznej, dziedzictwo naturalne i zasoby naturalne, zielona i niebieska infrastruktura | 4 170 000 |
| II | EFRR | Słabiej rozwinięte | 2(vii) | Rewaloryzacja obszarów przemysłowych i rekultywacja skażonych gruntów | 5 700 000 |
| II | EFRR | Słabiej rozwinięte | 2(vii) | Rewaloryzacja obszarów przemysłowych i rekultywacja skażonych gruntów zgodnie z kryteriami efektywności | 6 800 000 |
| II | EFRR | Słabiej rozwinięte | 2(vii) | Ochrona, regeneracja i zrównoważone wykorzystanie obszarów Natura 2000 | 6 600 000 |
| II | EFRR | Słabiej rozwinięte | 2(vii) | Ochrona przyrody i różnorodności biologicznej, dziedzictwo naturalne i zasoby naturalne, zielona i niebieska infrastruktura | 14 310 000 |
| II | EFRR | Lepiej rozwinięte razem | 2(vii) | 8 100 000 | |
| II | EFRR | Słabiej rozwinięte razem | 2(vii) | 33 410 000 | |
| II | EFRR | ogółem | 2(vii) | 41 510 000 |
| Nr priorytetu | Fundusz | Kategoria regionu | Cel szczegółowy | Kod | Kwota (EUR) |
| II | EFRR | Lepiej rozwinięte | 2(vii) | Dotacja | 8 100 000 |
| II | EFRR | Słabiej rozwinięte | 2(vii) | Dotacja | 33 410 000 |
| Nr priorytetu | Fundusz | Kategoria regionu | Cel szczegółowy | Kod | Kwota (EUR) |
| II | EFRR | Lepiej rozwinięte | 2(vii) | Inne podejścia. Brak ukierunkowania terytorialnego | 8 100 000 |
| II | EFRR | Słabiej rozwinięte | 2(vii) | Inne podejścia. Brak ukierunkowania terytorialnego | 33 410 000 |
| Nr priorytetu | Fundusz | Kategoria regionu | Cel szczegółowy | Kod | Kwota (EUR) |
| II | EFRR | Lepiej rozwinięte | 2(vii) | Projekty neutralne w kwestii równouprawnienia płci | 8 100 000 |
| II | EFRR | Słabiej rozwinięte | 2(vii) | Projekty neutralne w kwestii równouprawnienia płci | 33 410 000 |