Należy wykazać, że projekt będzie realizowany zgodnie z co najmniej dwiema zasadami z 6R tj. odmów (refuse); ogranicz (reduce); używaj ponownie (reuse); naprawiaj (recover); oddaj do recyklingu (recycle); zastanów się co możesz zrobić lepiej (rethink) lub wnioskodawca wykazał pozytywny wpływ na inne aspekty środowiskowe w ramach projektu (nie objęte zasadami 6R); w Waszym przypadku proponuję wskazanie na korzyści środowiskowe wynikające z renaturyzacji starorzecza oraz uwzględnienie wybranych elementów zasady 6R na etapie wykonania prac.
Należy też wspomnieć o dokumencie: Analizy spełniania zasady „nie czyń poważnej szkody” (DNSH), w rozumieniu art. 17 rozporządzenia (UE) nr 2020/852 dla projektu dokumentu pn. Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 i podać, że zgodnie z jego wskazaniami (rozdział 4.2.5. Ocena 2.4.5 Renaturyzacja przekształconych cieków wodnych i obszarów od wód zależnych) Państwa projekt nie wymaga oceny pod kątem zgodności z zasadą „nie czyń poważnych szkód”.
Proponuję też napisać, że została przeprowadzona preselekcja, zgodnie z zaleceniami dokumentu: Wytyczne techniczne dotyczące weryfikacji infrastruktury pod względem wpływu na klimat w latach 2021–2027, na jej podstawie stwierdzono brak konieczności przeprowadzenia szczegółowej analizy (projekt nie tworzy infrastruktury, która powodowałaby emisję gazów cieplarnianych do atmosfery).
Odpowiadając na Państwa prośbę informuję, że w naborze NR FENX.01.05-IW.01-003/23, zgodność projektu z zasadą zrównoważonego rozwoju nie musi być opisana, gdyż miejsce na nią jest w pkt. 2 załącznika nr 4 do WoD. W instrukcji przygotowania tego punktu jest napisane, że nie dotyczy on Typu projektu: FENX.01.05.1 Ochrona in-situ lub ex-situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych. Tak więc nie ma potrzeby opisywania tego zagadnienia w aplikacji wnioskowej. Ponadto przygotowywany przez CKPŚ wniosek do programu Polska Wschodnia dotyczył ochrony mokradeł na obszarze korytarzy ekologicznych, dlatego nie ma bezpośredniego przeniesienia tej części naszego wniosku do wniosku BdPN.
Przykładowy tekst do części dotyczącej zasady DNSH „Zgodność projektu z zasadą „nie czyń poważnych szkód” środowisku tj. „do no significant harm” (DNSH):
Realizacja projektu nie prowadzi do degradacji lub znacznego pogorszenia stanu środowiska naturalnego. Projekt:
1) nie tylko uwzględnia, ale wręcz wynika z wymogów ochrony środowiska i efektywnego gospodarowania zasobami, gdyż w większości dotyczy realizacji wskazań dokumentów planistycznych dla obszarów Natura 2000 we wschodniej Polsce;
2) zaplanowane działania nie przewidują tworzenia infrastruktury, a jedynie będą kształtować optymalną dla mokradeł strukturę roślinności;
3) podejmuje działania zmniejszające degradację naturalnych siedlisk, powstrzymuje uratę bioróżnorodności (w rozumieniu celu 15 Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 (ONZ)) i przywraca optymalne warunki siedliskowe tam, gdzie zostały one zakłócone;
4) wpisuje się w założenia Priorytetowych Ram Działań (PAF) dla sieci Natura 2000 w Polsce na lata 2021–2027, w szczególności w założenia wskazane w rozdziale 8.1 Kierunek interwencji: Zrównoważone gospodarowanie wodami, w tym zapewnienie dostępu do czystej wody dla społeczeństwa i gospodarki oraz osiągnięcie dobrego stanu wód poprzez wzmacnianie retencyjnej roli mokradeł, w rozdziale 8.5 Kierunek interwencji: Zarządzanie zasobami dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, poprzez ochronę cennych przyrodniczo siedlisk oraz w rozdziale 8.6 Kierunek interwencji: Wspieranie wielofunkcyjnej i trwale zrównoważonej gospodarki leśnej, jako wspieranie terenów wyłączonych z bezpośredniej działalności gospodarczej, ale mających duży pozytywny wpływ na kształtowanie warunków siedliskowych w całych kompleksach leśnych;
5) wpisuje się w założenia Unijnej Strategii na rzecz Bioróżnorodności 2030 która stwierdza, że „Przyroda wywiera wpływ na klimat, a rozwiązania oparte na zasobach przyrody, takie jak ochrona i przywracanie terenów podmokłych, torfowisk (…) lub zrównoważone gospodarowanie (…) lasami, użytkami zielonymi (…), będą miały zasadnicze znaczenie dla redukcji emisji i przystosowania się do zmiany klimatu.”
6) zachowuje i rozwija zieloną infrastrukturę w całym cyklu projektowym, m.in. przez stosowanie standardów ochrony przyrody;
7) będzie stosować praktyki w zakresie zielonych zamówień publicznych, zgodnie z polityką i priorytetami krajowymi.
Zgodnie z analizą przeprowadzoną na podstawie dokumentu Ocena „Do No Significant Harm” (DNSH) dla rodzajów działań, stanowiącą załącznik nr 10 do Prognozy Oddziaływania na Środowisko projektu FEPW, projekt wnosi „istotny wkład” w realizację celu środowiskowego, jakim jest odtwarzanie i utrzymanie w drożności korytarzy ekologicznych oraz poprawa stanu ochrony mokradeł i jako taki jest zgodny z zasadą „nie czyń poważnych szkód”. Analiza projektu została przeprowadzona pod kątem 6-ciu aspektów: 1. Łagodzenie zmian klimatu 2. Adaptacji do zmian klimatu 3.zrównoważone wykorzystywanie i ochrona zasobów wodnych i morskich, 4. Gospodarka o obiegu zamkniętym, w tym zapobieganie powstawaniu odpadów i recykling, 5. Zapobieganie zanieczyszczeniom powietrza, wody lub gleby i jego kontrola, 6. Ochrona i odbudowa bioróżnorodności i ekosystemów nie zidentyfikowano negatywnego wpływu na powyższe elementy. W związku z tym należy uznać, że projekt nie jest sprzeczny z zasadą DNSH.”
W Państwa przypadku należałoby odwołać się do innych fragmentów PAF, oraz powołać się na zapisy planu ochrony Parku.
Odpowiadając na Pani pytanie w naszej ocenie jeśli z weryfikacji przeprowadzonej zgodnie z instrukcją wypełniania załącznika 4, dla punktu nr 3 wynika, że inwestycja ma charakter neutralny należy to właściwie opisać, w szczególności pod kątem:
Tu proponuję odpowiedź: wymogi klimatyczne Rozporządzenia ogólnego 2021/1060 zostaną spełnione poprzez zgodność celów projektu z zasadami określonymi w Programie FENIKS. Rozporządzenie nie zawiera szczegółowych wytycznych w tym zakresie, tylko ogólne wskazówki dla poszczególnych programów finansowych UE.
Aby opisać zgodność z polskimi regulacjami, trzeba zrobić ich przegląd (strategie krajowe i regionalne, prawo wodne, prawo budowlane) i wybrać odpowiednie fragmenty.
W filarze: łagodzenie, na podstawie tabeli nr 2 (rozdział 3.2.1. Preselekcja – etap 1 (łagodzenie) zawartej w dokumencie Wytyczne techniczne dotyczące weryfikacji infrastruktury pod względem wpływu na klimat w latach 2021–2027 można stwierdzić, że inwestycja nie wymaga badania śladu węglowego. W związku z tym należy uznać, że nie ma potrzeby prowadzenia dalszej analizy, gdyż budowany obiekt będzie stosunkowo niewielki, a powodowane przez niego emisje zanieczyszczeń wody i powietrza będą nieznaczne. Tutaj powołałbym się na założenia projektowe, dotyczące energooszczędności (np. współczynnik przepuszczalności ciepłA przez ściany, okna, drzwi, odzyskiwania zużywanej energii (rekuperacja), wykorzystywanie energii ze źródeł odnawialnych (pompy ciepła, fotowoltaika, ew. inne) itp.
Należy przeprowadzić preselekcję dla filara: odporność. Polega ona na przeprowadzeniu analizy, zgodnie ze wskazaniami rozdziału 3.3. Przystosowanie się do zmiany klimatu (odporność na zmianę klimatu). Do przeprowadzenia tej analizy potrzebna jest znajomość lokalnych uwarunkowań (zagrożenie powodziowe, wietrzne, lawinowe itp.) oraz założenia konstrukcyjne obiektu – przystosowanie do możliwych zagrożeń (np. konstrukcja dachu w obszarach narażonych na silne wiatry). Zapewne wyjdzie, że nie ma potrzeby prowadzić szczegółowej analizy, dlatego w podpunkcie b) zaznaczamy NIE DOTYCZY
Tutaj trzeba podsumować podstawowe informacje z poprzednich części, np.:
Analiza została przeprowadzona w oparciu o dokument: Wytyczne techniczne dotyczące weryfikacji infrastruktury pod względem wpływu na klimat w latach 2021–2027, który jest „zgodny z postanowieniami porozumienia paryskiego oraz celami klimatycznymi UE, co oznacza, że są zgodne z wiarygodną ścieżką redukcji emisji gazów cieplarnianych określoną z uwzględnieniem nowych celów klimatycznych UE na 2030 r. oraz celu polegającego na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r., a także rozwoju odpornego na zmianę klimatu.” – cytat z Rozdziału I Wytycznych. Obiekt budowlany nie wymaga badania śladu węglowego, zastosowane zostaną materiały budowlane zapewniające wysoki stopień izolacji wnętrza budynku od otoczenia, zastosowane zostaną systemy odzyskiwania energii oraz wykorzystanie odnawialnych jej źródeł.
Obiekt zostanie zlokalizowany w miejscu mało narażonym na niekorzystne skutki zmian klimatycznych, takie jak powódź, jego konstrukcja, zwłaszcza dachu, będzie miała zwiększoną odporność na działanie silnego wiatru.
Powyższe jest jedynie zwróceniem Państwa uwagi na najważniejsze elementy analizy i zbiorem pomysłów, które z uwagi na brak szczątkowych informacjach, nie odnoszą się w pełni do planowanego przez Państwa Projektu.
W związku z tym, że prawdopodobnie przygotowujecie Państwo wniosek o dofinansowania na nabór w trybie niekonkurencyjnym sugerujemy dodatkowo bezpośredni kontakt z instytucją ogłaszającą przedmiotowy nabór tj. Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Poniżej link do informacji o naborze: https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/nabory/15-ochrona-przyrody-i-rozwoj-zielonej-infrastruktury-1/
Pkt. 4. Tutaj warto coś napisać, że projekt przewiduje wykorzystanie do recyclingu zużytych materiałów, np. przy wymianie zużytych gniazd na nowe, albo że naturalne materiały ulegają procesom rozpadu w środowisku i nie pozostawiają odpadów.
Pkt. 5 Należy wykazać, że projekt będzie realizowany zgodnie z co najmniej dwiema zasadami z 6R tj. odmów (refuse); ogranicz (reduce); używaj ponownie (reuse); naprawiaj (recover); oddaj do recyklingu (recycle); zastanów się co możesz zrobić lepiej (rethink) lub wnioskodawca wykazał pozytywny wpływ na inne aspekty środowiskowe w ramach projektu (nie objęte zasadami 6R); proponuję wskazanie na korzyści środowiskowe, bez znajomości projektu trudno zaproponować jakie.
W Załączniku 4 do WoD, dotyczącym zgodności projektu z regulacjami ochrony środowiska i wymogami klimatycznymi, proponuję wskazać, że projekt dotyczy infrastruktury, która na etapie eksploatacji nie wytwarza żadnych zanieczyszczeń, a dzięki udrożnieniu starorzecza i powstrzymaniu zalegania osadów dennych przyczyni się do lokalnej redukcji emisji gazów cieplarnianych z tych osadów, w tym toksycznego siarkowodoru oraz metanu, który ma o 80% silniejsze negatywne oddziaływanie na klimat, niż CO2. Proszę napisać, że w trakcie realizacji inwestycji emisja CO2 będzie stosunkowo niewielka, a zmiany w środowisku – w tym usunięcie zarośli – będą dotyczyły jedynie renaturyzacji – przywrócenia typowego charakteru zarośli łęgowych nad brzegiem starorzecza Parsęty, zmienionego na skutek przekształcenia pierwotnego siedliska rzecznego.
Ponadto proszę wskazać na zgodność projektu z założeniami zawartymi w Priorytetowych Ramach Działań dla Sieci Natura w Polsce (PAF) – proszę powołać się na rozdział E.2.8. Siedliska słodkowodne (rzeki i jeziora) i zacytować odpowiednie fragmenty.
Warto też przejrzeć SDF dla obszaru siedliskowego Natura 2000 i wykazać zgodność planowanych działań z przedmiotem ochrony w tej ostoi.
Proponuję następujący sposób wypełnienia załącznika nr 4:
Pkt. 5 – proponuję napisać, że przeprowadzono analizę wg kryteriów opisanych w dokumencie: „.Analiza spełniania zasady DNSH dla FEnIKS 2021-2027…”. Zgodnie z Tabelą 94. Lista kontrolna do oceny celu szczegółowego 2.7 stwierdzono, że zadania z zakresu Ochrona i odbudowa bioróżnorodności i ekosystemów nie podlegają konieczności poddania środka szczegółowej merytorycznej ocenie pod kątem zgodności z zasadą „nie czyń poważnych szkód” w odniesieniu do celów środowiskowych.
Wykorzystując informacje z Tabeli 95 tego dokumentu, sprawdzono potrzebę przeprowadzenia analizy zgodności działań z zapisami dokumentów strategicznych i planistycznych dla obszarów i siedlisk chronionych. Nie stwierdzono takiej potrzeby, gdyż … (tu proszę zacytować właściwy tekst z ostatniej kolumny Tabeli 95, mając na uwadze limit znaków w Załączniku 4.
Na podstawie danych z Tabeli 96. Ocena merytoryczna obszaru 2.7.1 pod kątem zgodności z zasadą „nie czyń poważnych szkód” w odniesieniu do celów środowiskowych stwierdzono, że nie ma potrzeby prowadzenia analizy w tym zakresie. Uzasadnienie – fragment tekstu z ostatniej kolumny tabeli.
Pkt. 7 – proponuję zaznaczyć nie, Państwa projekt w całości wpisuje się w program FEnIKS. W polu opisowym, jako uzasadnienie, można zacytować z SZOP zapis dotyczący zakresu wsparcia w działaniu 1.5: „Opis działania”. W ramach działania przewidziano finansowanie następujących typów projektów:
1.Ochrona in-situ lub ex-situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych Ochrona czynna gatunków roślin, zwierząt, grzybów i siedlisk przyrodniczych w oparciu o zatwierdzone dokumenty planistyczne dla obszarów Natura 2000, parków narodowych i rezerwatów przyrody (jeśli pokrywają się częściowo lub całkowicie z obszarem N2000).”
Pkt. 14 – proponuję skontaktować się z RZGW w Białymstoku i uzgodnić, czy zakres projektu dotyczy oddziaływania na jednolite części wód i czy wymagana jest deklaracja. Jeśli zwolnią Was z deklaracji, to proszę potwierdzić tę decyzję RZGW mailowo i kopię maila dołączyć do wniosku.
Słowo „opcjonalny” oznacza, że załącznik nie jest obowiązkowo wymagany w każdym wniosku. Wniosek parku narodowego dotyczący działań na obszarach Natura 2000 w granicach parku nie musi zawierać załącznika 4.1.
Szczegółowe informacje dotyczące sytuacji, w której złożenie załącznika 4.2 jest wymagane, zawiera instrukcja do pytania 14 w treści załącznika 4 do Wod – Zgodność projektu z regulacjami ochrony środowiska i wymogami klimatycznymi.
Zgodnie z zapisem regulaminu:
W ramach projektu nie będą finansowane:
1) działania ochrony czynnej objęte dopłatami w ramach programów rolno-środowiskowych;
natomiast dopłaty rolno-środowiskowe obejmują ekstensywne użytkowanie terenu – byłoby to działanie uzupełniające do działań prowadzonych w ramach dopłat z PRŚ.
W opinii Punktu dla Przyrody CKPŚ wskazane w Regulaminie wykluczenie służy wyeliminowaniu podwójnego finansowania tych samych działań ochronnych, zgłaszanych do dofinansowania na obszarach objętych dopłatami w ramach programów rolno-środowiskowych, więc pobieranie dopłat na inny zakres, niż planowane w projekcie działania, uprawnia do aplikowania o środki na ten cel. Jednak wobec faktu, że CKPŚ nie pełni już funkcji Instytucji Wdrażającej w perspektywie finansowej 2021-2027, a stanowisko instytucji zarządzających tą perspektywą może być inne – zalecamy przesłanie pytania bezpośrednio do instytucji ogłaszającej nabór, tj.: NFOSiGW, na adres e-mail: ochrona.czynna-fenx@nfosigw.gov.pl opublikowany na stronie https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0105-iw01-00323
Do prowadzenia tych działań Park Narodowy zobowiązany jest ROZPORZĄDZENIEM MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 16 września 2020 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla Parku Narodowego. Istnieje teoretyczna możliwość uzyskania na te działania dopłat w ramach programów rolnośrodowiskowych, jednak obecnie Park nie uzyskuje i nie planuje uzyskiwać takich dopłat, a możliwe do uzyskania środki z ARiMR nie zrekompensują poniesionych kosztów.
W opinii Punktu dla Przyrody CKPŚ wskazane wykluczenie służy wyeliminowaniu podwójnego finansowania tych samych działań ochronnych, więc brak pobierania przez Wnioskodawcę dopłat w ramach programów rolno-środowiskowych na obszarach zgłaszanych do dofinansowania w tym naborze nr FENX.01.05-IW.01-003/23 uprawnia do aplikowania o środki na ten cel. Jednak wobec faktu, że CKPŚ nie pełni już funkcji Instytucji Wdrażającej w perspektywie finansowej 2021-2027, a stanowisko instytucji zarządzających tą perspektywą może być inne – zalecamy przesłanie pytania bezpośrednio do instytucji ogłaszającej nabór, tj.: NFOSiGW, na adres e-mail: ochrona.czynna-fenx@nfosigw.gov.pl opublikowany na stronie https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0105-iw01-00323
Przesyłam odpowiedzi na zgłoszone pytania:
Ad. 1 – Obecny okres finansowy rozpoczął się 1.01.2021 roku i taki może być termin rozpoczęcia projektu, czyli kwalifikowalności wydatków. Ważne jest, aby projekt nie został w całości zakończony przed złożeniem wniosku, gdyż wówczas byłby niekwalifikowalny. Oznacza to, że przynajmniej część objętych projektem działań musi być nierozpoczęta lub w trakcie realizacji.
Ad. 2 – takie informacje zostaną opublikowane w dokumentach dotyczących naboru. W SZOP wpisano zakres dofinansowania „na miękko”, co sugeruje, że możliwe będzie jego rozszerzenie. Być może, zakup samochodu, uzasadniony potrzebą dotarcia pracowników Parku do punktów pomiarowych, zostanie uznany za zasadny. Proszę jednak pamiętać, że instytucja ogłaszająca konkurs może postawić warunek wykorzystywania zakupionego sprzętu wyłącznie na potrzeby projektu. Co gorsze, możecie dowiedzieć się o tym dopiero na etapie rozliczania kosztów w zatwierdzonym wniosku. W praktyce może być tak, że po stwierdzeniu, że samochód jest wykorzystywany np. w 50% do monitoringu, tyle zakwalifikują Wam kosztów jego zakupu, resztę płaćcie z innych środków.
Ad. 3 – należy podać uzasadnienie braku pomocy publicznej. Proponuję powołać się na to, że monitoring nie dotyczy działalności gospodarczej Parku, jego prowadzenie wynika z ustawowej działalności Parku, zadanie wchodzi w zakres Państwowego Monitoringu Środowiska (o ile wchodzi). Ponadto dokumenty programu FENIKS stwierdzają brak pomocy publicznej w działaniu 1.5.6.
Ad. 4 – Proponuję powołać się na ograniczony zakres potencjalnych wykonawców całego działania, także na to, że taki tryb został przewidziany w SZOP. Inne podmioty w fiszkach pisały takie informacje: „Projekt został uwzględniony w wykazie planowanych operacji o znaczeniu strategicznym w Programie Operacyjnym FENiKS (jako grupa projektów GDOŚ, PGL LP oraz parków narodowych dot. ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych). Przyczyni się do realizacji Priorytetowych Ram Działań dla sieci Natura 2000 w Polsce na lata 2021-2027 (PAF) tj. wsparcia systemów zarządzania i nadzoru nad obszarami Natura 2000” – można te sformułowania wykorzystać do zredagowania Państwa dokumentu.
Ad. 5 – Inne podmioty w fiszkach pisały takie informacje: „Projekt przyczyni się do realizacji celu szczegółowego EFRR/FS.CP2.VII pn. „Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich, oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia”. W ramach niniejszego celu szczegółowego wspierane będą działania wynikające z dokumentów o charakterze strategicznym, w szczególności z Priorytetowych Ram Działań dla sieci Natura 2000 (…) Podejmowane działania będą głównie zmierzały do…” Proponuję zacytować odpowiednie zapisy z PAF.
Ad. 6 – SZOP wymienia następujące wskaźniki, pasujące do tego działania:
WLWK-PLRO176 – Liczba nowych/zmodernizowanych stanowisk pomiarowych na potrzeby monitoringu stanu środowiska
WLWK-PLRO071 – Liczba wspartych form ochrony przyrody
WLWK-PLRO183 – Liczba wyznaczonych stanowisk/punktów monitoringowych
WLWK-RCO039 – Obszar objęty zainstalowanymi systemami monitorowania zanieczyszczenia powietrza
PROG-FENX.S.002.P – Liczba nowych lub zmodernizowanych specjalistycznych urządzeń pomiarowo-badawczych do monitorowania środowiska
PROG-FENX.S.003.P – Liczba utworzonych lub zmodernizowanych systemów do gromadzenia, przetwarzania, udostępniania i wizualizacji danych z zakresu monitoringu środowiska
PROG-FENX.S.001.P – Liczba wspartych systemów do zarządzania obszarami przyrodniczymi
Proponuję wybrać wskaźniki najbardziej odpowiednie do zamierzeń.
Ad. 7 – informacje na ten temat zostaną opublikowane w dokumentach dotyczących naboru. Wg informacji ze strony NFOŚiGW obecnie nie przewiduje zabezpieczania środków na współfinansowanie projektów FEnIKS.
Ad 8. – fiszka to dokument bardzo wstępny i ogólny, raczej nie ma potrzeby umieszczać w niej bardzo szczegółowych danych. Na to będzie miejsce we wniosku o dofinansowanie.
W związku z cytowanym zapisem Regulaminu jako podpisanie za zgodność z oryginałem załączanego dokumentu będzie traktowane podpisanie elektronicznej wersji danego dokumentu przez osobę upoważnioną.
W związku z powyższym:
Ad. 1) Załączone dokumenty elektroniczne opublikowane w Dziennikach Ustaw wystarczy podpisać podpisem elektronicznym.
Ad. 2) Inne dokumenty elektroniczne załączane do wniosku, takie jak, oferty/wyceny składane w formie elektronicznej, mailowej, wydruki ze stron itp. należy podpisać podpisem elektronicznym.