Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia – Świętokrzyskie

Województwo świętokrzyskie charakteryzuje się wysokimi walorami przyrodniczymi, zarówno przyrody ożywionej i jak i nieożywionej. Region cechuje największy udział obszarów chronionych w ogólnej powierzchni wśród województw w Polsce (66,2%). Natomiast obszary Natura 2000 zajmują w porównaniu do innych regionów stosunkowo niewielką powierzchnię 15% (w Polsce średnio 27%).

Na terenie województwa występują jedne z najstarszych gór w Europie – Góry Świętokrzyskie (a na ich obszarze jeden z najstarszych parków – Świętokrzyski Park Narodowy) oraz Góry Pieprzowe. Jedną z wyróżniających cech województwa świętokrzyskiego jest jego niezwykle urozmaicona budowa geologiczna. Decyduje ona zarówno o bogactwie przyrodniczo-krajobrazowym regionu, jego bogactwach naturalnych, jak i jest swoistą wizytówką świętokrzyskiego.

Zasoby przyrodnicze wpływają na jakość życia mieszkańców i rozwój gospodarki, w tym przede wszystkim rekreacji i turystyki. Jednak rozwój turystyki, nadmierna eksploatacja zasobów naturalnych, a także inne czynniki będące efektem działalności człowieka i postępujących zmian klimatu powodują degradację środowiska naturalnego. Wymusza to realizację działań, które spowodują ograniczenie negatywnego wpływu oddziaływania człowieka na środowisko, szczególnie na obszarach przyrodniczo chronionych, zapewnią właściwe zabezpieczenie i rozwój tych obszarów.

Stąd w Programie realizowane będą działania służące ochronie i odtworzeniu siedlisk przyrodniczych i populacji gatunków, ograniczające antropopresję, eliminujące gatunki inwazyjne, a także zapewniające infrastrukturę niezbędną do ochrony roślin i zwierząt z uwzględnieniem komponentu edukacyjnego. Interwencja obejmie również planowanie oraz wdrażanie działań ochronnych wraz z monitoringiem obszarów chronionych. Działania realizowane będą częściowo również na obszarach Natura 2000.

W ramach PR FEŚ 2021 – 2027 na działania związane z bioróżnorodnością przeznaczono 5,5% alokacji EFRR (wraz z PT) obliczoną zgodnie z metodologią KE, przy czym wartość ta może ulec zmianie na etapie wdrażania Programu.

Planowana jest również remediacja (w tym dekontaminacja) i rekultywacja terenów zanieczyszczonych i zdegradowanych, w tym nielegalnych składowisk odpadów. Działania te co do zasady powinny prowadzić m.in. rozwoju nowych terenów zielonych i zielonej infrastruktury, a także terenów spełniających funkcje publiczne, społeczne oraz przyrodnicze. Jeżeli takie przeznaczenie nie jest możliwe ze względu na poziom zanieczyszczenia lub względy związane z ładem przestrzennym i zrównoważonym rozwojem wskazują, iż uzasadnione będzie zagospodarowanie terenu na cele gospodarcze, wówczas dopuszcza się działalność gospodarczą wznoszącą istotny wkład w realizację co najmniej jednego celu środowiskowego w rozumieniu Rozporządzenia w sprawie Taksonomii. Wsparcie może być udzielone w przypadkach, gdy podmiot odpowiedzialny za degradację terenu czy też nielegalne składowania odpadów nie może być zidentyfikowany lub nie może zostać obarczony odpowiedzialnością za sfinansowanie remediacji lub rekultywacji zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci. Kompleksowość planowanych działań będzie miała również istotny wpływ na poprawę jakości powietrza w regionie.

W ramach tego celu szczegółowego planowane są następujące typy projektów:

• Opracowanie i aktualizacja dokumentów planistycznych dla obszarów chronionych.
• Działania służące zachowaniu i odtworzeniu siedlisk przyrodniczych i populacji gatunków na obszarach chronionych, w tym ochrona czynna, odtworzenie wyginiętych gatunków, odbudowa korytarzy migracji zwierząt, usuwanie inwazyjnych gatunków obcych oraz będący elementem projektów monitoring obszarów chronionych m.in. z wykorzystaniem geoinformacji; odbudowa naturalnych reżimów hydrologicznych, w szczególności terenów podmokłych i ekosystemów zależnych od wody, odbudowa terenów zalewowych.
• Rozwój infrastruktury miejsc edukacji ekologicznej.
• Rozwój infrastruktury centrów ochrony różnorodności biologicznej na obszarach miejskich i pozamiejskich w oparciu o gatunki rodzime (np. banki genowe, parki miejskie, ogrody botaniczne, ekoparki, ośrodki rehabilitacji dzikich zwierząt).
• Ograniczanie antropopresji poprzez budowę i rozwój infrastruktury w celu ukierunkowania ruchu turystycznego na terenie obszarów chronionych i cennych przyrodniczo (m.in.: infrastruktura dla ruchu rowerowego, ścieżki edukacyjne) jako element szerszego projektu.
• Rozwój błękitno-zielonej infrastruktury, mającej na celu ochronę bioróżnorodności, w tym na obszarach miejskich.
• Kompleksowe działania na rzecz remediacji terenów zanieczyszczonych oraz rekultywacji terenów zdegradowanych (w tym składowisk odpadów).
• Działania w zakresie edukacji, komunikacji i rozpowszechniania wiedzy dotyczącej ochrony przyrody, przyrodniczego potencjału regionu i zasad ochrony poszczególnych obszarów (jako element projektu).

Zakres wsparcia Programu regionalnego będzie uwzględniał uzgodnienia w zakresie demarkacji z programami krajowymi, w tym programem Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027, z uwzględnieniem zapisów Kontraktu Programowego.
Zgodnie z UP Realizowane działania powinny być zgodne m.in. z unijną strategią na rzecz różnorodności biologicznej z perspektywą do 2030 r. dyrektywą siedliskową (Dyrektywa Rady 92/43/EWG z 21.05.1992 r.) oraz dyrektywą w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dyrektywa Rady 2009/147/WE z 30.11.1992 r.).
Projekty realizowane na obszarach chronionych muszą być zgodne z planami ochrony właściwymi dla danego obszaru, zgodnie z ustawą ochronie przyrody. Wsparcie instytucji odpowiedzialnych za obszary chronione, będzie zapewnione w ramach krajowego programu PTFE.
Wsparcie dla projektów infrastrukturalnych niezwiązanych z bezpośrednią ochroną gatunków i siedlisk, takich jak centra różnorodności biologicznej (np. banki genów, parki miejskie, ogrody botaniczne, ekoparki) i infrastruktura związana z kanałami turystycznymi, wyniesie maksymalnie 30 % alokacji celu szczegółowego 2.7.
Wsparcie infrastruktury turystycznej na obszarach chronionych będzie ograniczone do inwestycji, których głównym celem będzie ochrona środowiska naturalnego poprzez skanalizowanie ruchu turystycznego oraz ograniczenie degradacji środowiska przyrodniczego w miejscach przemieszczania się i wypoczynku osób odwiedzających. Koszty parkingów oraz dróg dojazdowych nie będą kwalifikowane, chyba że potrzeba ich budowy wynika z zapisów planu ochrony dla danego obszaru lub konieczności ograniczenia presji ze strony ruchu turystycznego na ten obszar i uzyskano potwierdzenie organu sprawującego nadzór nad obszarem. Ww. wydatki będą stanowić wyłącznie element projektu i będą ograniczone do 20% kosztów kwalifikowalnych projektu.

Wspierane działania zostały ocenione jako zgodne z zasadą ‘nie czyń znaczących szkód’ (Do No Significant Harm).