Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia – Podkarpackie

Cel:

Zarządzanie zasobami dziedzictwa przyrodniczego, w tym ochrona i poprawa stanu różnorodności biologicznej i krajobrazu w województwie podkarpackim.

Opis działania:

Celem zachowania pełnej różnorodności biologicznej i krajobrazu województwa podkarpackiego, niezbędne jest przeciwdziałanie czynnikom i zjawiskom negatywnie oddziałującym na stan różnorodności biologicznej, do których należą w szczególności: przekształcenia i degradacja siedlisk, zmiany użytkowania terenu, nadmierna eksploatacja zasobów naturalnych, zanieczyszczenia środowiska czy rozprzestrzenianie się inwazyjnych gatunków obcych.Działania zaplanowane do realizacji w ramach celu szczegółowego będą ukierunkowane przede wszystkim na zahamowanie spadku różnorodności biologicznej i ochronę siedlisk i gatunków oraz cennych krajobrazów. Wsparcie uzyskają przedsięwzięcia związane z zachowaniem różnorodności biologicznej oraz projekty dotyczące ochrony in-situ lub ex-situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych.Kluczową grupę wspieranych działań będą stanowić projekty dotyczące ochrony czynnej cennych gatunków i siedlisk, w tym odpowiedniej dywersyfikacji ruchu turystycznego na obszarach cennych przyrodniczo, jak również inne formy ograniczania presji na zasoby przyrody67. Program regionalny powinien koncentrować się na realizacji działań ochronnych wynikających z opracowanych dokumentów planistycznych dla obszarów chronionych, w tym obszarów Natura 2000.Wspierane działania zostały ocenione jako zgodne z zasadą „nie czyń znaczących szkód” (DNSH). Program został poddany strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko (SEA). Projekty realizowane w ramach cs 2(vii) powinny być zgodne z Dyrektywą Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE w sprawie ochrony dzikiego ptactwa.

W ramach cs 2(vii) możliwe będą działania podnoszące świadomość mieszkańców i turystów w zakresie dziedzictwa przyrodniczego, ale nie prowadzące do wspierania infrastruktury turystycznej jako takiej czy zwiększające presję człowieka na przyrodę. Wsparcie infrastruktury turystycznej na obszarach chronionych będzie ograniczone do inwestycji, które będą służyły wyłącznie ochronie środowiska naturalnego, poprzez skanalizowanie ruchu turystycznego oraz zapewnią ograniczenie degradacji środowiska przyrodniczego w miejscach przemieszczania się i wypoczynku osób zwiedzających. Inwestycje, które nie przyczyniają się do ochrony, odnowy oraz zrównoważonego użytkowania obszarów chronionych, nie będą kwalifikowalne. Na wsparcie projektów infrastrukturalnych nie związanych bezpośrednio z ochroną siedlisk i gatunków chronionych, takich jak ośrodki, centra ochrony bioróżnorodności, parki, banki genowe, ogrody botaniczne, oraz infrastruktura związana z dywersyfikacją ruchu turystycznego zostanie przekazane maksymalnie 30% alokacji przeznaczonej na cs 2(vii).Inwestycje na rzecz różnorodności biologicznej to nie tylko inwestycje powiązane z cs 2(vii), ale również inwestycje realizowane w ramach kompleksowych projektów w zakresie adaptacji do zmian klimatu. W cs 2(vii) cel i zakres projektów będzie służyć wyłącznie ochronie różnorodności biologicznej, natomiast w cs 2(iv) projekty z zakresu zielonej lub niebieskiej infrastruktury będą realizowane jako element kompleksowych projektów adaptacji do zmian klimatu. Realizowane projekty będą zgodne z Priorytetowymi Ramami Działania dla obszarów Natura 2000 (PAF) 2021-2027.W celu ochrony obszarów cennych przyrodniczo leżących poza aglomeracjami w obrębie gmin dla których rozwiązanie problemów gospodarki ściekowej jest istotne z punkty widzenia różnorodności biologicznej, wskazanych w raporcie pn. „Analiza problemu ochrony bioróżnorodności w kontekście unieszkodliwiania ścieków komunalnych oraz konieczności zapewnienia ludności wody właściwej jakości na terenie województwa podkarpackiego, w szczególności na obszarach cennych przyrodniczo”, realizowane będą projekty dotyczące niestandardowych rozwiązań w zakresie oczyszczania ścieków. W związku z tym wspierana będzie budowa lokalnych systemów odprowadzania i oczyszczania ścieków, w tym budowa przydomowych oczyszczalni ścieków. Z tego względu wykorzystane zostaną warianty rozwiązań oraz priorytety działań wskazane w ww. raporcie, który uwzględnia występowanie form ochrony przyrody, w tym obszarów Natura 2000, w szczególności gatunków wodozależnych. Planowane działania będą wynikały z planów ochronnych dla obszarów chronionych. Na ten typ projektów zostanie przeznaczone ok. 8 mln euro. Województwo podkarpackie przeprowadziło w perspektywie finansowej 2014-2020 pilotaż polegający na budowie przydomowych oczyszczalni ścieków na cennych przyrodniczo obszarach Natura 2000 objętych programem strategicznym „Błękitny San” oraz Programem Strategicznym Rozwoju Bieszczad.

Zgodnie z rekomendacjami zawartymi w Raporcie końcowym z badania ewaluacyjnego pn. Ocena efektów interwencji realizowanych w ramach OP IV oraz działania 6.1 OP VI RPO WP 2014-2020, wskazana jest kontynuacja w/w kierunku wsparcia w ramach perspektywy finansowej 2021-2027, w oparciu o doświadczenia zebrane w ramach pilotażu, przy czym wskazane byłoby rozszerzenie zasięgu geograficznego wspieranych przedsięwzięć na wszystkie powierzchniowe formy ochrony przyrody”. Ponadto, w ramach celu szczegółowego wsparciem objęte zostaną inwestycje z zakresu rekultywacji lub remediacji powierzchni ziemi zdegradowanej działalnością człowieka, rozumianej jako przywrócenie wartości użytkowych lub przyrodniczych, zamykanie i rekultywacja nielegalnych składowisk odpadów. Istotne są działania wspierające zamykanie i rekultywację nielegalnych składowisk odpadów, w szczególności gdy składowisko może stanowić zagrożenie dla środowiska. Projekty z zakresu rekultywacji i remediacji terenów zdegradowanych powinny prowadzić m.in. do rozwoju nowych terenów zielonych pełniących funkcje ekosystemowe i zielonej infrastruktury, terenów publicznych czy społecznych a także nadania nowego charakteru zrehabilitowanych terenów np. przeznaczenia terenu na cele przyrodnicze. Wsparcie może być udzielone w przypadkach, gdy podmiot odpowiedzialny za degradację terenu czy też nielegalne składowania odpadów nie może być zidentyfikowany lub nie może zostać obarczony odpowiedzialnością za sfinansowanie remediacji lub rekultywacji zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci” oraz Dyrektywą 2004/35.