Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia – Podlaskie

Strategii Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 jako mocną stronę wskazano czyste, różnorodne i mało zmienione ręką człowieka środowisko przyrodnicze. Z drugiej strony dokument zwraca uwagę na fakt postrzegania przez część społeczeństwa obszarów chronionych (szczególnie NATURA 2000) jako bariery rozwojowej. Dlatego wybrane typy projektów muszą umiejętnie łączyć zachowanie unikalnego dziedzictwa naturalnego, wykorzystanie lokalnych ekosystemów z osiąganiem celów określonych przez SRWP 2030 przy ograniczeniu negatywnego wpływu inwestycji na różnorodność biologiczną i obszary cenne przyrodniczo.
Województwo podlaskie charakteryzuje się dużą różnorodnością gatunków i siedlisk przyrodniczych, w tym też tych objętych ochroną prawną. Region wyróżnia się występowaniem dużych obszarów mokradłowych związanych z dolinami rzecznymi oraz zwartych obszarów leśnych. Na jego terenie jest zlokalizowane ponad 638 tys. ha obszarów objętych krajowymi formami ochrony przyrody oraz ponad 636 tys. obszarów należących do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. W rejonach szczególnie cennych przyrodniczo są zlokalizowane zinstytucjonalizowane formy ochrony przyrody. Wśród nich znajdują się też 3 parki krajobrazowe i 13 obszarów chronionego krajobrazu. Są to wielkoobszarowe formy ochrony, w skład których najczęściej wchodzą również obszary NATURA 2000 i rezerwaty przyrody. Realizacja zadań określonych w Planach ochrony dla parków krajobrazowych i innych powiązanych dokumentach jest wyjątkowo ważna dla zachowania dużych ekosystemów i utrzymania wzajemnych powiązań, spójności i ciągłości pomiędzy poszczególnymi elementami środowiska, wpływając tym samym na stan bioróżnorodności w regionie.
Potrzebne działania w sferze wzmocnienia zasobów naturalnych zostały wymienione w Programie ochrony środowiska dla województwa podlaskiego.
W ramach celu szczegółowego planowane są do realizacji projekty dotyczące opracowania, aktualizacji oraz wdrożenia zapisów dokumentów strategicznych i planistycznych dla obszarów Natura 2000 oraz innych obszarów chronionych, w szczególności parków krajobrazowych i rezerwatów przyrody. W ramach realizacji planów ochrony wspierany będzie rozwój mechanizmów ochrony i zwiększania różnorodności biologicznej oraz monitoring przyrodniczy różnorodności biologicznej i krajobrazowej. Wdrażane będą również projekty dotyczące budowy i odbudowy infrastruktury związanej z ochroną i przywróceniem właściwego stanu siedlisk przyrodniczych i gatunków, usuwania gatunków inwazyjnych, przywracania naturalnego systemu hydrologicznego wód, w szczególności terenów podmokłych, bagien i wód zależnych oraz odbudowy naturalnych terenów zalewowych.
Interwencja będzie także dotyczyła tworzenia centrów ochrony różnorodności biologicznej w oparciu o rodzime gatunki, np. banki genowe, parki miejskie, ogrody botaniczne, ekoparki, ścieżki dydaktyczne. Operacje w niniejszym celu wspomagać mogą potencjał rozwojowy regionu w zakresie ekorozwoju (inżynieria ekologiczna, ekologiczne zarządzanie środowiskiem, badania nad bioróżnorodnością).
W celu ochrony różnorodności biologicznej i zapewnienia ciągłości w strukturze krajobrazu realizowane będą również działania z zakresu błękitno – zielonej infrastruktury oraz działania z zakresu ograniczenia zanieczyszczenia (powietrza, gleby, wody, hałasem, świetlnego) nieujęte w innych celach Programu.

Dopuszcza się wsparcie na rzecz odtwarzania/udrażniania korytarzy ekologicznych jako element uzupełniający innych projektów infrastrukturalnych realizowanych w ramach przedmiotowego celu szczegółowego oraz innych celów szczegółowych FEdP 2021-2027.
Ponadto realizowane będą projekty strategiczne dla województwa podlaskiego dotyczące edukacji, ochrony i przywracania różnorodności biologicznej i krajobrazowej oraz funkcji ekosystemów.
Nie będą mogły być dofinansowane inwestycje takie jak parkingi, drogi dojazdowe. Wsparcie infrastruktury turystycznej na obszarach chronionych będzie ograniczone do inwestycji, które będą służyły wyłącznie ochronie środowiska naturalnego, poprzez skanalizowanie ruchu turystycznego oraz zapewnią ograniczenie degradacji środowiska przyrodniczego w miejscach przemieszczania się i wypoczynku osób zwiedzających. Na wsparcie projektów infrastrukturalnych niezwiązanych bezpośrednio z ochroną siedlisk i gatunków chronionych, takich jak ośrodki, centra ochrony bioróżnorodności, banki genowe oraz infrastrukturą związaną z kanalizowaniem ruchu turystycznego zostanie przekazane maksymalnie 30% alokacji przeznaczonej na ten cel szczegółowy.
Interwencja będzie dotyczyła również zagospodarowania azbestu. Planowane są inwestycje związane z usunięciem azbestu i wyrobów zawierających azbest ze środowiska. Dopuszcza się możliwość zastąpienie materiałów azbestowych materiałami nieszkodliwymi, w celu przywrócenia stanu obiektu sprzed demontażu, co przyczyni się do przyspieszenie tempa oczyszczania województwa z tego materiału i realizacji Programu usuwania wyrobów zawierających azbest. Wydatki związane z pokryciem dachu i jego ociepleniem mogą stanowić nie więcej niż 30% wartości dofinansowania. Koszty transportu i oddania na składowisko będą niekwalifikowalne.
Kluczowym wyznacznikiem zakwalifikowania danego podmiotu jako beneficjenta nie będzie forma prawna wnioskodawcy, a przedmiot jego działalności i wykazane potrzeby w zakresie działań na rzecz bioróżnorodności. Wsparcie otrzymają m.in. jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i porozumienia, nadzorowane lub podległe im jednostki organizacyjne, parki i rezerwaty przyrody oraz organizacje i instytucje, które prowadzą działalność na rzecz ochrony przyrody i bioróżnorodności. Wszystkie ww. typy projektów zostały ocenione pod kątem zgodności z zasadą DNSH jako niemające znaczącego negatywnego wpływu na środowisko.