Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia – Opolskie

Analizy wskazują jednak na negatywne trendy i ciągły spadek różnorodności biologicznej województwa, będące wynikiem degradacji środowiska naturalnego, widocznej m.in. w postępujących uszkodzeniach drzewostanów wskutek położenia dużej części regionu w strefie największych zagrożeń emisjami gazów i zanieczyszczenia pyłami w kraju142. Spadku bioróżnorodności można upatrywać również w wielu innych czynnikach związanych z działalnością człowieka, w tym takich jak zmiana sposobu użytkowania gruntów (np. wylesianie, intensywna gospodarka monokulturowa, urbanizacja, osuszanie i eksploatacja obszarów wodno-błotnych).
Działania adresowane będą m.in. do obszarów objętych formami ochrony przyrody, w tym Natura 2000. Ze względu na niekorzystne uwarunkowania środowiskowe wskazuje się, iż w zakresie obszarów o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie chronionych, kluczowa jest ochrona zagrożonych siedlisk i gatunków, zarówno w ich naturalnym środowisku, jak i w ekosystemach zastępczych (np. tworzenie kolekcji zachowawczych ex situ). Inwestycje, które nie będą przyczyniać się do ochrony, odnowy oraz zrównoważonego użytkowania obszarów chronionych nie będą realizowane. Infrastruktura służąca udostępnianiu turystom walorów regionu musi zapewniać ochronę tego, co w nim najcenniejsze. Koszty parkingów oraz dróg dojazdowych nie będą kwalifikowane, chyba że potrzeba ich budowy wynika z zapisów planu ochrony dla danego obszaru lub konieczności ograniczenia presji ze strony ruchu turystycznego na ten obszar i uzyskano potwierdzenie organu sprawującego nadzór nad obszarem. Ww. wydatki będą stanowić wyłącznie element projektu i będą ograniczone do 20%.
W związku z powyższym wsparcie należy kierować na rzecz poprawy potencjału środowiskowego poprzez ochronę istniejących oraz odbudowę zdegradowanych i zagrożonych siedlisk przyrodniczych i populacji gatunków. Możliwe są również przedsięwzięcia podnoszące świadomość mieszkańców i turystów w zakresie dziedzictwa przyrodniczego, nie mogą one jednak prowadzić do wspierania infrastruktury turystycznej jako takiej oraz do zwiększenia presji człowieka na przyrodę. Wsparcie infrastruktury turystycznej na obszarach chronionych będzie ograniczone do inwestycji, które będą służyły wyłącznie ochronie środowiska naturalnego, poprzez skanalizowanie ruchu turystycznego oraz zapewnienie ograniczenia degradacji środowiska przyrodniczego w miejscach przemieszczania się i wypoczynku osób zwiedzających.

Oprócz działań mających na celu ochronę i regenerację istniejących obszarów chronionych, niezbędne są również działania rekultywacyjne na terenach zdegradowanych i poprzemysłowych, a także tworzenie centrów ochrony różnorodności biologicznej, centrów edukacyjnych i ekoturystycznych, m.in parków miejskich i ogrodów botanicznych, ekoparków czy banków genów.

Na wsparcie projektów infrastrukturalnych nie związanych bezpośrednio z ochroną siedlisk i gatunków chronionych, takich jak ośrodki, centra ochrony bioróżnorodności, banki genowe oraz infrastruktura związana z kanalizowaniem ruchu turystycznego zostanie przekazane maksymalnie 30% alokacji przeznaczonej na cs (vii).
W kontekście ochrony bioróżnorodności identyfikuje się szereg zagrożeń związanych z działalnością człowieka, takich jak zanieczyszenia, degradacja terenów poprzemysłowych, czy obecny wciąż w środowisku, a stanowiący zagrożenie dla zdrowia mieszkańców, azbest.
Dodatkowo ważnym działaniem komplementarnym jest budowa świadomości społecznej poprzez szeroko rozumianą edukację ekologiczną związaną z przedmiotowym celem szczegółowym, a także promocję obszarów i gatunków cennych przyrodniczo.
Projekty muszą wykazywać zgodność z nw. dokumentami:

• Dyrektywa 2009/147/WE z 30 listopada 2009 w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (tzw. „Dyrektywa ptasia”),
• Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (tzw. „Dyrektywa siedliskowa/habitatowa”),
• Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (tzw. „Ramowa Dyrektywa Wodna”),
• Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności z perspektywą do 2030 r.

We wszystkich projektach, w których będzie to zasadne i możliwe, zastosowane zostaną rozwiązania w zakresie obiegu cyrkularnego (w tym efektywności energetycznej i użycia energii ze źródeł odnawialnych, wykorzystanie materiałów pochodzących z odzysku materiałów i recyklingu), jak również elementy sprzyjające adaptacji do zmiany klimatu i łagodzeniu jej skutków (w szczególności zielona i niebieska infrastruktura, efektywne wykorzystanie zasobów wodnych).

Planowane typy przedsięwzięć:

• Działania służące zachowaniu i odtworzeniu siedlisk przyrodniczych oraz populacji gatunków, w tym ochrona czynna (ochrona in situ oraz ex situ) i bierna, a także identyfikacja i zwalczanie gatunków inwazyjnych obcych.
• Ochrona, regeneracja i zrównoważone wykorzystanie obszarów chronionych, w tym obszarów Natura 2000, planowanie i zarządzanie systemem obszarów chronionych, w tym opracowanie / aktualizacja i wdrożenie dokumentów strategicznych i planistycznych dla obszarów cennych przyrodniczo, parków krajobrazowych i rezerwatów przyrody, inwentaryzacja przyrodnicza, rozwój różnorodności biologicznej w oparciu o gatunki rodzime, poprzez inwestycje w zieloną infrastrukturę na obszarach miejskich i pozamiejskich (np. parki miejskie, ekoparki) oraz w centra ochrony bioróżnorodności.
• Ograniczenie antropopresji poprzez budowę i rozwój infrastruktury turystycznej w celu ukierunkowania ruchu turystycznego na terenie obszarów chronionych i cennych przyrodniczo.
• Kompleksowe działania na rzecz remediacji terenów zanieczyszczonych oraz rekultywacji terenów zdegradowanych, w tym likwidacja dzikich wysypisk, pod kątem celów przyrodniczych, społecznych oraz rozwoju zieleni miejskiej.
• Inwestycje związane z usunięciem azbestu i wyrobów zawierających azbest ze środowiska (edukacja, prace zwiazane z jego usuwaniem, w tym organizacja zbiórki odpadów zawierających azbest).
• Rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury służącej celom ochrony bioróżnorodności wraz z niezbędnym zapleczem.
• Działania z zakresu edukacji, komunikacji, promocji i rozpowszechniania wiedzy dotyczącej ochrony przyrody i przyrodniczego potencjału regionu oraz różnorodności biologicznej, w tym rozwój infrastruktury miejsc edukacji ekologicznej (wyłącznie jako element większego projektu).