Wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich, oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia – Małopolska

Wspierane będą w szczególności następujące rodzaje działań:

• ochrona różnorodności biologicznej:
  • o czynna ochrona ekosystemów, siedlisk i gatunków roślin, zwierząt i grzybów w szczególności na terenach objętych formą ochrony przyrody (m.in. na terenie parków krajobrazowych, rezerwatów przyrody, obszarach chronionego krajobrazu, obszarów Natura 2000), w tym m.in. usuwanie obcych gatunków inwazyjnych, introdukcja i reintrodukcja gatunków chronionych i/lub zagrożonych, ochrona ex situ, ochrona in situ, utrzymanie różnorodności biologicznej poprzez wypas zwierząt trawożernych, ochrona i hodowla zapylaczy;
  • o projekty z zakresu edukacji ekologicznej, w tym budowa, rozbudowa i modernizacja ośrodków edukacji ekologicznej na terenie parków krajobrazowych;
  • ograniczenie antropopresji poprzez budowę i rozwój infrastruktury turystycznej w celu ukierunkowania ruchu turystycznego na terenie obszarów objętych formą ochrony przyrody;
  • o opracowywania dokumentów planistycznych dla obszarów objętych formą ochrony przyrody oraz inwentaryzacji i waloryzacji przyrodniczej gmin (jako element szerszego projektu z zakresu czynnej ochrony przyrody);
  • o budowa i rozwój centrów ochrony różnorodności biologicznej na obszarach miejskich i pozamiejskich (np. ogrody botaniczne, ośrodki rehabilitacji zwierząt chronionych i dzikich, banki genowe);
  • o obejmowanie nowych obszarów obowiązującymi aktualnie formami ochrony przyrody, jak również ochrona, pielęgnacja i konserwacja istniejących pomników przyrody, użytków ekologicznych, stanowisk dokumentacyjnych, oraz zespołów przyrodniczo-krajobrazowych.
• Wsparcie infrastruktury turystycznej na obszarach chronionych będzie ograniczone do inwestycji, które będą służyły wyłącznie ochronie środowiska naturalnego, poprzez skanalizowanie ruchu turystycznego oraz zapewnią ograniczenie degradacji środowiska przyrodniczego w miejscach przemieszczania się i wypoczynku osób zwiedzających.
• Inwestycje, które nie przyczyniają się do ochrony, odnowy oraz zrównoważonego użytkowania obszarów chronionych, takie jak parkingi, drogi dojazdowe, nie będą kwalifikowalne.
• Wsparcie projektów infrastrukturalnych, niezwiązanych z bezpośrednią ochroną gatunków i siedlisk, takich jak np. centra ochrony bioróżnorodności, ośrodki edukacji ekologicznej, banki genów oraz infrastruktura związana z ukierunkowaniem ruchu turystycznego wyniesie maksymalnie 30% w odniesieniu do kategorii interwencji 079 „Ochrona przyrody i różnorodności biologicznej, dziedzictwo naturalne i zasoby naturalne, zielona i niebieska infrastruktura” oraz kat. interwencji 78 „Ochrona, regeneracja i zrównoważone wykorzystanie obszarów Natura 2000”.

Wsparcie dla wzmocnienia zdolności instytucjonalnych władz odpowiedzialnych za obszary chronione, będzie możliwe w ramach krajowego programu Pomoc Techniczna dla Funduszy Europejskich (PTFE)

• rozwój zielonej i niebieskiej infrastruktury:
  • o rozwój i tworzenie terenów zielonych w miastach mających na celu ochronę i zwiększenie bioróżnorodności m.in. parków spacerowo-wypoczynkowych (w tym zabytkowych) wraz z małą architekturą, parków kieszonkowych, zielonych dachów, ścian i fasad na budynkach użyteczności publicznej, zielonych przystanków, zielonej infrastruktury na terenach ogólnodostępnych placówek użyteczności publicznej, zieleni towarzyszącej ulicom, oraz infrastruktury przyczyniającej się do walki ze smogiem (np. chodniki antysmogowe, tężnie, rośliny pyłolubne, tworzenie ogrodów deszczowych).
• zagospodarowanie terenów zdegradowanych:
  • rewaloryzacja i rekultywacja obszarów przemysłowych, terenów zdegradowanych, zdewastowanych, skażonych, zanieczyszczonych (w tym nielegalnych składowisk odpadów) poprzez nadanie lub przywrócenie im wartości użytkowych, np. przeznaczenie terenu na cele przyrodnicze, społeczne (co będzie traktowane priorytetowo) lub gospodarcze. Co do zasady projekty powinny prowadzić m.in. do rozwoju nowych terenów zielonych i zielonej infrastruktury, a także terenów spełniających funkcje publiczne, społeczne oraz przyrodnicze. Jeżeli takie przeznaczenie nie jest możliwe ze względu na poziom zanieczyszczenia lub względy związane, np. z ładem przestrzennym wówczas dopuszcza się zagospodarowanie terenu na cele gospodarcze (tj. w przypadku udowodnionego braku racjonalnej możliwości używania takiego gruntu do celów naturalnych lub społecznych), jednocześnie udowadniając, że działalność gospodarcza wnosi istotny wkład w realizację co najmniej jednego celu środowiskowego w rozumieniu Rozporządzenia w sprawie Taksonomii (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje).
  • Możliwe będą działania dotyczące m.in. oczyszczania gleby, ziemi i wód gruntowych, ograniczenia możliwości rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń, nasadzenia roślinności, zalesiania, zadrzewiania, zmiana ukształtowania terenu i niezbędnych instalacji lub urządzeń lub małej architektury. Wsparcie może być udzielone w przypadkach, gdy podmiot odpowiedzialny za degradację terenu czy też nielegalne składowania odpadów nie może być zidentyfikowany lub nie może zostać obarczony odpowiedzialnością za sfinansowanie remediacji lub rekultywacji zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci” oraz Dyrektywą 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu.
• usuwanie azbestu i wyrobów zawierających azbest:
  • Wsparcie otrzymają projekty dotyczące usuwania azbestu. Z uwagi na wyłączenie możliwości finansowania składowania odpadów koszty związane z oddaniem azbestu na składowiska nie będą kwalifikowalne. Elementem projektów będzie mogło być kwalifikowanie prac związanych z wymianą dachów bezpośrednio związanych z inwestycją. Koszt wymiany dachu będzie miał limit w projekcie do 30%. Interwencja będzie skierowana na działania, które są kontynuacją realizowanego Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032.

Działania w CS zostały ocenione jako zgodne z zasadą DNSH.