Wytyczne dotyczące realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027

Stosowanie zasad równości kobiet i mężczyzn

Beneficjenci oraz instytucje, które realizują projekt, zobowiązują się do przestrzegania zasad niedyskryminacji. W tym obszarze obowiązują dwie horyzontalne zasady:

• zasada równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami,
• zasada równości szans kobiet i mężczyzn.

Przestrzeganie zasady równości szans kobiet i mężczyzn oznacza jednakową dla osób obu płci możliwość udziału w projekcie. Ponadto obligatoryjne są działania na rzecz wyrównania szans dla jednej z płci, której sytuacja w projekcie uznana jest za bardziej niekorzystną. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety mają mieć równe prawa, obowiązki oraz wartość społeczną. Stosowanie zasady równościowej oznacza także stworzenie warunków, w których potencjalni uczestnicy projektu podczas jego trwania i realizacji nie będą dyskryminowani lub wykluczeni, co w szczególności odnosi się do osób z niepełnosprawnościami. Obie zasady (równości płci oraz równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami) powinny być też wyznacznikiem przy korzystaniu z zasobów i efektów projektu – środków finansowych i możliwości rozwojowych.

W ramach funduszy europejskich na lata 2021–2027 dopuszcza się uznanie danego projektu za neutralny wobec zasady równościowej, ale tylko w przypadku, gdy na etapie tworzenia wniosku o dofinansowanie wykonawca jasno uzasadni, dlaczego w projekcie zasada ta nie może być przestrzegana. Uzasadnienie to powinno być poparte analizą projektu pod względem nierówności płci i mniejszych szans dla jednej ze stron. Nierówności, jakie mogą wystąpić, to przykładowo nieuwzględnienie punktu widzenia jednej ze stron przy tworzeniu produktów czy usług lub wdrażaniu innowacji do projektu. Dlatego stosowanie zasady równości szans i niedyskryminacji pozwala osobom, które otrzymają dofinansowanie z funduszy unijnych, na równy dostęp do wszystkich zasobów projektów oraz pozwoli na zmniejszenie dyskryminacji oraz wykluczenia społecznego.

Stosowanie Karty praw podstawowych

Dokumentem regulującym prawa człowieka w Unii Europejskiej jest Karta praw podstawowych, do której przestrzegania są zobowiązani wszyscy członkowie stosujący prawo unijne. Są to nie tylko kraje członkowskie, ale wszystkie instytucje, organy, agencje UE i państwa członkowskie.

Karta praw podstawowych obejmuje podstawowe zasady:

• godności – prawo do życia, integralności fizycznej i psychicznej, poszanowania ludzkiej godności oraz do integralności fizycznej i psychicznej, zakaz tortur i niewolnictwa oraz pracy przymusowej;
• wolności – wolności i bezpieczeństwa osobistego; poszanowania życia prywatnego i rodzinnego; ochrony danych osobowych; prawa do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny; wolności myśli, sumienia i religii; wolności wypowiedzi i informacji; wolności zgromadzania się i stowarzyszania się; wolności nauki, kultury, wyboru zawodu i podejmowania pracy; prawo własności, prawo do azylu w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji;
• równości – wobec prawa, niedyskryminacji; różnorodności kulturowej, religijnej i językowej; równości kobiet i mężczyzn; prawa dziecka, osób starszych i niepełnosprawnych;
• solidarności – prawo pracowników do informacji i konsultacji w ramach przedsiębiorstwa; prawo do rokowań i działań zbiorowych; dostęp do pośrednictwa pracy; ochrona w przypadku nieuzasadnionego zwolnienia z pracy; należyte i sprawiedliwe warunki pracy; zakaz pracy dzieci i ochrona młodocianych w pracy; pogodzenia życia rodzinnego z zawodowym; zabezpieczenie społeczne i pomoc społeczna; ochrona zdrowia, środowiska i konsumenta; dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym;
• praw obywatelskich – prawo głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego; prawo głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych; prawo do dobrej administracji; prawo dostępu do dokumentów; prawo do pomocy Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich; prawo petycji; swoboda przemieszczania się i pobytu; opieka dyplomatyczna i konsularna;
• wymiaru sprawiedliwości – prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu; domniemanie niewinności i prawo do obrony; zasady legalności oraz proporcjonalności kar do czynów zabronionych pod groźbą kary; zakaz ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary.

Każdy członek Wspólnoty musi zagwarantować przestrzeganie praw podstawowych w trakcie wdrażania funduszy unijnych. W realizacji funduszy europejskich 2021–2027 będą stosowane procedury pomagające przestrzegać Karty praw podstawowych dla członków Wspólnoty, a wszelkie incydenty niestosowania się do zasad w niej zawartych będzie można zgłosić Komitetowi Monitorującemu program.

Stosowanie Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Przyjęta w 2006 roku Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych to międzynarodowa umowa ONZ mająca na celu umożliwienie osobom niepełnosprawnym korzystanie z wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności na równi z innymi osobami.

Treść konwencji składa się z preambuły oraz 50 artykułów. Zapisy definiują pojęcie „osoby niepełnosprawnej”, uznają dyskryminację ze względu na niepełnosprawność za pogwałcenie godności i wartości człowieka oraz podkreślają, jak ważna jest samodzielność i niezależność dla osób niepełnosprawnych.

Najważniejszymi postanowieniami konwencji są:

• prawo równości i niedyskryminacji,
• prawo dostępu do wymiaru sprawiedliwości,
• prawo do samodzielnego życia i bycia włączonym do społeczności,
• prawo do mobilności, ochrony zdrowia i rehabilitacji,
• prawo do edukacji, pracy i zatrudnienia oraz udziału w życiu politycznym, publicznym i kulturalnym,
• prawo do rekreacji, wypoczynku i sportu.

Konwencja obejmuje także poszanowanie domu i rodziny, prawo do adopcji dzieci i zapewnienie osobom niepełnosprawnym odpowiednich warunków życia i ochronę społeczną. Przestrzeganie konwencji zapewniają krajowe instytucje praw człowieka. W konwencji został również ustanowiony komitet do spraw praw osób niepełnosprawnych.

Beneficjenci oraz instytucje, które realizują projekt, zobowiązują się do przestrzegania zasad niedyskryminacji. W tym obszarze obowiązują dwie horyzontalne zasady:

• zasada równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami;
• zasada równości szans kobiet i mężczyzn.

Zasada równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, oznacza, że wszystkie instytucje, usługi i produkty projektów muszą być dostosowane dla każdego, kto chce z nich skorzystać. Osoby z niepełnosprawnościami oraz osoby starsze również muszą mieć zapewnioną taką możliwość, aby nie zostały wykluczone i aby mogły na równi z innymi brać udział w projekcie.

Dostępne dla wszystkich bez wyjątku powinny być produkty projektu, takie jak: środki transportu (drogowego / kolejowego / powietrznego), budynki użyteczności publicznej, np.: szpitale, dworce kolejowe/autobusowe, przystanki, ośrodki kultury, sprzęt medyczny, strony lub aplikacje internetowe, szkolenia lub wydarzenia kulturalne.

Dokument Standardy dostępności obowiązujące w ramach realizacji polityki spójności w załączniku 2 opisuje rozwiązania dotyczące zapewnienia dostępności produktów projektu dla wszystkich, zgodnie z zasadami równościowymi w funduszach nowej perspektywy na lata 2021–2027. Zasady wdrażania zasady równości szans i niedyskryminacji zawiera również Umowa Partnerstwa, która obliguje do wdrożenia postanowień Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych.

Każdy członek Wspólnoty musi zagwarantować przestrzeganie tych zasad w trakcie wdrażania wszystkich funduszy unijnych, zarówno regionalnych, jak i krajowych. W realizacji funduszy europejskich 2021–2027 będą stosowane procedury pomagające przestrzegać horyzontalnych zasad równościowych, a wszelkie incydenty niestosowania się do nich będzie można zgłosić Komitetowi Monitorującemu program.

Poradnik równościowy FENIKS

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej przygotowało „Poradnik równościowy” dla Programu FENIKS (do poprania poniżej). Poradnik zawiera szereg praktycznych wskazówek, a także gromadzi linki do dodatkowych dokumentów i materiałów merytorycznych, które pomogą pracownikom poszczególnych instytucji systemu wdrażania FEnIKS, wnioskodawcom i beneficjentom przy wykonywaniu bieżących zadań np. podczas przygotowania i realizacji projektów, w zakresie przygotowania regulaminów wyboru projektów, oceny wniosków o dofinansowanie, kontroli, weryfikacji wniosków o płatność, obsługi zgłoszeń o niezgodności projektów lub działań instytucji z KPP/KPON, organizacji szkoleń.

Aktualne Wytyczne dotyczące realizacji zasad równościowych 2021-2027 wraz z załącznikami:

Załącznik nr 1 Standard minimum realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w ramach projektów współfinansowanych z EFS+.
Załącznik nr 2 Standardy dostępności dla polityki spójności 2021–2027.
Załącznik nr 3 Procedura służąca do włączania postanowień KPON do praktyki wdrażania programów.
Załącznik nr 4 Procedura służąca do włączania postanowień KPP do praktyki wdrażania programów

znajdują się pod linkiem:

Wytyczne dotyczące realizacji zasad równościowych 2021-2027 wraz z załącznikami